Brahman(ब्रह्म) and Brahma-jnana: Sri-Vishnu- Nama- and-Stotram.

What is Brahman?

Brahman = The infinite, eternal, Ultimate Truth.

What is Brahma-jnana?

Brahma-jnana = Realizing that Truth.


According to the Sanatana Dharma scriptures, the four forms of Brahman are- Vasudeva, Sankarsana, Pradyumna, and Aniruddha. These are collectively called the Chatur-vyuha (fourfold) forms.

Scriptural Sources:

Srimad Bhagavatapuraṇa

Vishnu Purana

Pancharatra Agama

[Pancharatra Agama is not the work of a human author; it is an Agamic tradition revealed by Lord Narayana.] [Agama = a traditional divine scripture transmitted through spiritual lineage.]

2. Chatur-vyuha Principles

★Shri Vasudeva:-The original manifest form of the Supreme Brahman; pure consciousness

★Shri Saṅkarṣaṇa:- Associated with the principle of knowledge and ego

★Shri Pradyumna:-The principle of mind or will-power

★Shri Aniruddha:-Associated with intellect and the power of governing the universes



श्रीभगवान्-वर्णनम्

(श्रीभगवद्वर्णनम्)

यः स्वयंसम्पूर्णः स्वयंसिद्धः स्थितः स्वातन्त्र्येण,

स एव परमात्मा पूर्णब्रह्म स इति कथ्यते भगवान्। 


यः स्वयंसम्पूर्णः स्वयंसिद्धः स्वातन्त्र्येण संस्थितः।

स एव परमात्मा पूर्णब्रह्म स श्रीभगवान् स्मृतः॥


यः सर्वज्ञः सर्वशक्तिमान् जगतः कारणं नियन्ता स ईश्वरः।

यः ईश्वरः स एव भगवान् स परमब्रह्म आदिदेवः सनातनः॥


यः स्वयंसम्पूर्णः स्वयंसिद्धः स्थितः स्वातन्त्र्येण।

स एव परमात्मा पूर्णब्रह्म स हि कथ्यते श्रीभगवान्॥


ईश्वरस्य नास्ति आदिः, न च तस्यास्ति अन्तः।

अतः सः सदा अनादिः, अतः सः सदा अनन्तः।


यः स्वयंसम्पूर्णः स्वयंसिद्धः स्थितः स्वातन्त्र्येण,

स एव परमात्मा पूर्णब्रह्म स इति कथ्यते भगवान्। 


यः स्वयंसम्पूर्णः स्वयंसिद्धः स्वातन्त्र्येण संस्थितः।

स एव परमात्मा पूर्णब्रह्म स श्रीभगवान् स्मृतः॥


यः सर्वज्ञः सर्वशक्तिमान् जगतः कारणं नियन्ता स ईश्वरः।

यः ईश्वरः स एव भगवान् स परमब्रह्म आदिदेवः सनातनः॥


यः स्वयंसम्पूर्णः स्वयंसिद्धः स्थितः स्वातन्त्र्येण।

स एव परमात्मा पूर्णब्रह्म स हि कथ्यते श्रीभगवान्॥

भगवद्विषयक भ्रमनिवारणम्।

शृणुत, भक्तजनाः, एतत् सत्यं सनातनवचनम्।

यः कृष्णः स एव रामः, स एव श्रीपुरुषोत्तमः।


शृणुत, भक्तजनाः, एतत् सत्यं सनातनवचनम्।

स एव श्रीजगन्नाथः, स एव श्रीनारायणः।


कस्मादपि कारणात् मा भवत भ्रमितम्।

श्रीजगन्नाथं हृदि धारयत, भवतु सदा निश्चितम्।


स एव करुणावतारं संसारसारं त्रितापहरम्।

सर्वे जनाः प्रपश्यन्ति त्वां जगन्नाथं जनार्दनम्॥


भक्तहृदये वससि नित्यं करुणासागरम्।

परब्रह्मेति वेदान्तविदां मतमुत्तमम्॥


सांख्यविदः प्रपश्यन्ति त्वामेव परमेश्वरम्।

त्वां परमं पुरुषं प्राहुः पाञ्चरात्रज्ञकाः उत्तमम्॥


पतञ्जलिः सिद्धगणाः त्वां महापुरुषम्।

मीमांसकसमूहः विदुस्त्वां धर्मस्वरूपं॥


सर्वशास्त्रविदां नाथ त्वमेव परमं ध्रुवम्।

ते केवलं भजन्त्येनं लभन्ते मुक्तिं मोक्षपथम्।

॥ श्रीजगन्नाथमहिमास्तोत्रम् ॥

सर्वस्य जगतः कर्ता पालनाय कृतव्रतः।

श्री चक्रपाणिःसम्भवति धर्मसंस्थापनार्थाय ॥


सृष्टौ ये नियमाः सन्ति, कारणानि विचक्षणानि।

तान्येव सम्यक् नियोजयति नित्यशः श्रीचक्रपाणिः॥


नियमानां नित्योऽधिष्ठाता नियन्ता सृष्टिरक्षकः।

सः स्वेच्छया करोत्येव न तु केवलनियामकः॥


शिशुरूपेण चञ्चलस्वभावेन रमते भगवान् जगत्पतिः।

अस्मिन् रूपे भगवान् भक्तात्मनः परिचयं ददाति॥


शिशुरूपेण कविभावेन रमते जगन्नाथो जगत्पतिः ।

अस्मिन् रूपे भगवान् भक्तात्मनां ज्ञानं प्रदाति ॥


धर्मो ज्ञानं च भक्तिश्च यस्मादेव प्रवर्तते।

श्रीचक्रपाणिर्भगवान् तदा हृदि विराजते॥


जगन्नाथं सर्वेश्वरं परब्रह्म सनातनम्।

सदैव हृदि सन्निविष्टं वन्दे हरिं परम्॥

सनातनधर्मस्य श्रेष्ठमन्त्रयज्ञपूजाकथाः

ब्रह्मणा आरम्भितो मन्त्रः ब्रह्मणैव समापितः ।

स एव श्रेष्ठो मन्त्रः सर्वमन्त्रेषु कीर्तितः ॥


ब्रह्मणा आरम्भितो यज्ञः ब्रह्मणैव समापितः ।

स एव श्रेष्ठो यज्ञः सर्वयज्ञेषु कीर्तितः ॥


ब्रह्मणा आरम्भिता पूजा, ब्रह्मणैव समापिता ।

सा एव श्रेष्ठा पूजा, सर्वपूजासु कीर्तिता ॥


ब्रह्मणा आरम्भिता कथा, ब्रह्मणैव समापिता ।

सा एव श्रेष्ठा कथा, सर्वकथासु कीर्तिता ॥


अथ ब्रह्मस्वरूपस्य वर्णनम्


जगन्नाथं बलभद्रं च प्रद्युम्नं च अनिरुद्धम्।

एतानि चत्वारि रूपाणि एव ब्रह्मणः स्वरूपम्॥


जगन्नाथं बलभद्रं च प्रद्युम्नं च अनिरुद्धम्।

परमात्मिकां प्रकृतिं च सृष्टेः पञ्चदैवतानि प्रथमम्॥


इदं सनातनधर्मस्य ब्रह्मतत्त्वं सनातनम्।

युगे युगे नित्यसत्यस्वरूपेण अवस्थितम्॥

Note:-

ब्रह्मणा= ब्रह्मन् + तृतीया एकवचन

ब्रह्मन्- अर्थः :  ब्रह्म/परम ब्रह्म

॥ अनादेः आदीनां च आहुतिमन्त्रः॥ 
(चतुर्व्यूह-प्रकृति-आहुति-मन्त्राः)

ॐ श्रीजगन्नाथाय नमः॥ ॐ श्रीजगन्नाथाय स्वाहा॥

ॐ श्रीबलभद्राय नमः॥ ॐ श्रीबलभद्राय स्वाहा॥

ॐ श्रीप्रद्युम्नाय नमः॥ ॐ श्रीप्रद्युम्नाय स्वाहा॥

ॐ श्रीअनिरुद्धाय नमः॥ ॐ श्रीअनिरुद्धाय स्वाहा॥

ॐ श्रीप्रकृत्यै नमः॥ ॐ श्रीप्रकृत्यै स्वाहा॥

ॐ सर्वपार्श्वदेवताभ्यो नमः॥ ॐ सर्वपार्श्वदेवताभ्यः स्वाहा॥

॥ सर्वेश्वर-श्रीजगन्नाथ-स्तोत्रम् ॥

त्वमेव ईश्वरः परमेश्वरः त्वमेव,त्वमेव मार्गदर्शी सत्यमित्रं त्वमेव।

त्वमेव विद्या द्रविणं त्वमेव,त्वमेव बुद्धिः ज्ञानं त्वमेव॥


त्वमेव बाल्यं प्रबोधनं त्वमेव, त्वमेव तारुण्यबलं त्वमेव।

त्वमेव वृद्ध्यां शरणं त्वमेव, त्वमेव नित्यं मम देव देव॥


त्वमेव नयनं मम दीपकं त्वमेव, त्वमेव हृदयं च आत्मा त्वमेव।

त्वमेव दैन्यं करुणा त्वमेव, त्वमेव नित्यं मम देव देव॥


त्वमेव शान्तिः परमानन्द एव, त्वमेव सत्यं परमं त्वमेव।

त्वमेव जीवनं मरणं त्वमेव, त्वमेव नित्यं मम देव देव॥


त्वमेव ध्यानं जपपूजनं त्वमेव, त्वमेव देवो जगदीश्वरो त्वमेव,

त्वमेव  मुक्तिर्मम मोक्षदाता त्वमेव, त्वमेव नित्यं मम देव देव॥


त्वमेव ध्यानं जपपूजनं त्वमेव, त्वमेव देवो जगदीश्वरो त्वमेव,

त्वमेव  मुक्तिर्मम मोक्षदाता त्वमेव, त्वमेव नित्यं मम देव देव॥

॥ श्रीहरि स्मरण एवं शरणागति स्तोत्रम्॥

अपवित्रः पवित्रो वा दुःखितो वा सुखी नरः।

हरिं स्मृत्वा क्षणेनैव बाह्याभ्यन्तरशुद्धिधरः॥


दीनोऽहं दुःखसन्तप्तो दुराचारपरायणः।

शरणं त्वां प्रपन्नोऽस्मि करुणाकर नारायण ॥


अनाथोऽहं जगन्नाथ त्वमेव शरणं मम।

कृपादृष्ट्या विलोक्याशु उद्धरस्व जनार्दन॥


अपराधपरो नित्यं दीनोऽहं शरणागतः।

उद्धरस्व कृपासिन्धो भक्तवत्सल माधव॥


अपवित्रः पवित्रो वा दुःखितो वा सुखी नरः।

हरिं स्मृत्वा क्षणेनैव बाह्याभ्यन्तरशुद्धिधरः॥


पापोऽहं पापकर्माऽहं पापात्मा पापसंश्रयः।

त्राहि मां जगन्नाथ सर्वपापहरो देव ॥


त्वन्नामस्मरणादेव नश्यति मोहजालम्।

तस्मात्त्वां शरणं यामि पाहि मां पुरुषोत्तम॥


हरेर्नामस्मृतिः पुण्या सर्वदुःखविनाशिनी।

भक्तिं ददाति सततं मोक्षमार्गप्रदायिनी॥


अपवित्रः पवित्रो वा दुःखितो वा सुखी नरः।

हरिं स्मृत्वा क्षणेनैव बाह्याभ्यन्तरशुद्धिधरः॥

॥ इति श्रीहरिस्मरणएवंशरणागतिस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥

एकोऽद्वितीयः परमेश्वरः।

नानानाम्ना स एकः, नानामार्गैः स एव हि।

सर्वेषां पथिकानां वै, लक्ष्यैकं स एव हि॥


कृष्णवेणु-निनादेन विश्वगीतं प्रवर्तते॥

अल्लाहस्येच्छया सर्वं सृष्टिचक्रं प्रवर्तते॥


कृष्णे प्रेम च लीला च, दिव्यभावः प्रकाशते।

ईश्वरे सत्यकृपा च, हृदि नित्यं विराजते॥


नानाभाषासु भेदोऽस्ति, तत्त्वं तु न भिद्यते।

एकं नित्यं सनातनं, नानानाम्ना प्रकीर्त्यते॥


बलभद्रः बलज्ञानैः, मार्गदर्शी सदा स्थितः।

अज्ञानसागरात् लोकान् तारयन् सन्मार्गे स्थितः॥


ईशु-पुत्रे त्यागदृष्ट्या प्रेमकारुण्य-दर्शनम्।

दर्शयति सदा लोके विनयस्य महात्म्यम्॥ 


नानामार्गाः समायान्ति, लक्ष्यं तु एकमेव हि।

यथा सूर्यकिरणाः सर्वे, एकस्मात् उद्भवन्ति हि॥


मा कुरुत भेददृष्टिं, मा कुरुत द्वेषवृत्तिम्।

सर्वे यान्ति परं ज्योतिः, त्यक्त्वा सर्वविकल्पितिम्॥


स एको ब्रह्म जगन्नाथो नामभेदैः प्रकीर्तितः ।

स स्वयंसम्पूर्णः स्वयंसिद्धः स्वातन्त्र्येण स्थितः ॥

॥ श्री महालक्ष्मी वंदनम् ॥

पद्मासना पद्महस्ता पद्मनेत्रा मनोहरा।

पद्ममालाधरा नित्यं पद्मवाससमन्विता॥


श्रींकाररूपिणी शुभ्रा शान्ता सौम्या सनातनी।

नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः॥


दारिद्र्यदुःखशमनीं सौख्यसम्पत्प्रदायिनीम्।

भक्तिबुद्धिप्रदां देवीं मोक्षमार्गप्रदर्शिनीम्॥


या देवी सर्वभूतेषु भाग्यरूपेण संस्थिता।

नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः॥


सर्वमङ्गलमाङ्गल्यां सर्वपापप्रणाशिनीम्।

सर्वदुःखप्रशमनीं श्रीलक्ष्मीं सौभाग्यदायिनीम्॥


धनधान्यसमृद्धिं च देहि मे सर्वदा शुभे।

सर्वलोकहितकाम्ये महालक्ष्मि नमोऽस्तु ते॥


संकटहारिणीं देवीं महालक्ष्मीं दयामयीम्।

भक्तिभावेन तां ध्यायामि सर्वाभीष्टप्रदायिनीम्॥


सर्वाभीष्टप्रदां देवीं करुणामृतवर्षिणीम्।

नमस्तस्यै नमस्तस्यै वन्देऽहं श्रीमहालक्ष्मीं॥


भगवतत्त्वविवेचनम्

यः स्वयंसम्पूर्णः स्वयंसिद्धः स्थितः स्वातन्त्र्येण,

स एव परमात्मा पूर्णब्रह्मेति कथ्यते भगवान्॥


यः सर्वज्ञः सर्वशक्तिमान् जगतः कारणं नियन्ता च,

स ईश्वरः स एव भगवान् परमब्रह्मादिदेवः सर्वेश्वरः॥

श्रीविष्णोः दिव्यरूपवर्णनम्।

शङ्खचक्रं किरीटिनं च हारकेयूरमण्डितम्।

पीताम्बरधरं देवं श्रीवत्साङ्कितवक्षसम्॥

चन्द्रकोटिसुसौन्दर्यं कोटिसूर्यसमप्रभम्।

वन्दे विष्णुं जगन्नाथं लोकनाथं सनातनम्॥

श्रीजगन्नाथस्य रूपवर्णनम् ।

एक एव श्रीजगन्नाथः बहुधा दृश्यते।

भुजसंख्या रूपानुसारिणीति कथ्यते॥


जगन्नाथबलभद्रौ यदा देहे समन्वितौ।

तदा स चतुर्भुजो देवो जगदीशः स साक्षात्॥


जगन्नाथबलभद्रप्रद्युम्नानिरुद्धसंयुतः।

एकस्मिन् देहे संयुक्तोऽष्टबाहुः स साक्षात्॥


जगन्नाथः परमब्रह्म आदिदेवः सनातनः।

बलभद्रः तस्य अंशः, जगन्नाथप्राणरूपः॥


शेषनागः अनन्तदेवः बलभद्रांशस्वरूपः।

विश्वभारधरणहारः आदिदेवः सनातनः॥


जगन्नाथबलभद्रौ यदा देहे समन्वितौ।

तदा स चतुर्भुजो देवो जगदीशः स साक्षात्॥


जगन्नाथबलभद्रप्रद्युम्नानिरुद्धसंयुतः।

एकस्मिन् देहे संयुक्तोऽष्टबाहुः स साक्षात्॥

॥ परमब्रह्म श्री जगन्नाथस्य महास्तोत्रम् ॥

यः सत्यः धर्ममूर्तिश्च सच्चिदानन्दविग्रहः।

स देवः सर्वलोकानामादिदेवः सनातनः॥

यः सृष्टिस्थितिसंहारकर्ता विश्वस्य पालकः।

स एव श्रीपुरुषोत्तमः परब्रह्म सनातनः॥


यः ज्योतिः परमं दिव्यं तेजोराशिः सनातनः।

सर्वविद्यानिधानश्च परमात्मा निरञ्जनः॥

यः पूर्णः सर्वभूतेषु सर्वव्यापी निरामयः।

स एव श्रीजगन्नाथः  परब्रह्म सनातनः॥


यः सृष्टिस्थितिसंहारकर्ता विश्वस्य कारणः।

सर्वेन्द्रियनियन्ता च सर्वदुःखविनाशनः॥

यः सर्वात्मा परमः पुरुषः सर्वव्यापी सनातनः।

स एव जगन्नाथो जनार्दनः परमब्रह्म निरञ्जनः॥


यः कमलनयनः श्रीमान् भक्तवत्सल ईश्वरः।

सर्वेषां हितकर्ता च सर्वलोकैकपालकः॥

यः भक्तानां परित्राता शरणागतवत्सलः।

स एव नारायणो देवः सर्वभुवनैकनायकः॥


यः वेदान्तविदां श्रेष्ठः सर्वतत्त्वप्रकाशकः।

धर्मसंस्थापनकर्ता सर्वलोकैकपालकः॥

यः सत्त्वसम्पन्नो नित्यः सर्वज्ञः सनातनः।

स एव श्रीजगन्नाथः करुणासागरो जनार्दनः॥


यः प्रभाकररूपश्च सूर्यकोटिसमप्रभः।

सर्वलोकैकनाथश्च विश्वरूपः सनातनः॥

यः मोक्षदाता लोकानां सर्वभूतहिते रतः।

स एव नारायणो देवो जगन्नाथो जनार्दनः॥

॥ इति परमब्रह्म श्रीजगन्नाथस्य महास्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥

श्री जगन्नाथाष्टकम्। 

वैकुण्ठे विहरन् रसमय-भक्ति-गीत-तरङ्ग-लीलान्वितः।

मुरली-कल-गान-मधुर-मनोज्ञ-स्वरोद्गीत-लास्यरतः।

सुन्दर-सौरभ-तनुः करुणा-निधिः भक्त-वर-दान-प्रदः।

मम हृदये सदा स्थितः श्रीजगन्नाथः स्वामी नयनपथगामी भवतु मे ॥


वैकुण्ठे विराजन् कमल-सदृश-कान्ति-विभूषितः।

सर्व-देव-नमित-पदः सर्व-भक्त-हृदयान्तः स्थितः।

अखिल-जगत्-नाथोऽनन्तानन्द-सागरः।

मम हृदये सदा स्थितः श्रीजगन्नाथः स्वामी नयनपथगामी भवतु मे ॥


क्षीरार्णव-तरङ्ग-ललित-चन्द्र-कलाधर-सुन्दरः।

देव-नुत-पद-पङ्कज-रजो-राजित-भास्करः।

नारायणो भक्त-वर-दः मुरली-रव-मोहितः।

मम हृदये सदा स्थितः श्रीजगन्नाथः स्वामी नयनपथगामी भवतु मे ॥


गोलोक-सरोरुह-जल-तरल-लोचन-दीप्तिमान्।

लक्ष्मी-सहित-रस-रङ्ग-लीला-शालिन् सनातनः।

भक्त-जन-मानस-चन्द्रः त्रिभुवन-तमो-हरः।

मम हृदये सदा स्थितः श्रीजगन्नाथः स्वामी नयनपथगामी भवतु मे ॥


वैकुण्ठ-विहारी, नरक-भय-हारी, सुर-पालक ईश्वरः।

गोलोक-नट-वर-किशोर-रूप-लावण्य-सुन्दरः।

सर्व-जन-प्रियः, कृपामय-हृदयः सुखदः सर्वेश्वरः।

मम हृदये सदा स्थितः श्रीजगन्नाथः स्वामी नयनपथगामी भवतु मे ॥


सागर-माधवः क्षीरार्णव-शयनः श्रीहरि-रूपः।

गोलोक-भक्त-जन-रस-प्रवाह-वितरण-निश्नातः।

प्रेमानन्द-निधिः सर्व-देव-मुनि-मानितः श्री जगन्नाथः।

मम हृदये सदा स्थितः श्रीजगन्नाथः स्वामी नयनपथगामी भवतु मे ॥


गोलोक-कान्तः प्रेमरसामृत-वारिधिः अनन्तः।

वैकुण्ठ-भूषणो हरिः क्षीर-सिन्धोः प्रकाशकः।

भक्त-जन-जन्म-सफलः अनन्त-कृपामयः।

मम हृदये सदा स्थितः श्रीजगन्नाथः स्वामी नयनपथगामी भवतु मे ॥


सर्व-लोक-नाथः भक्त-प्रियः दीनजन-शरण्यः।

गोलोक-वैकुण्ठ-मणि-भास्वर-विग्रह-माधवः।

मम जीवनस्य गतिःनित्य-आनन्द-रूप-देवः।

मम हृदये सदा स्थितः श्रीजगन्नाथः स्वामी नयनपथगामी भवतु मे ॥

इति श्री जगन्नाथाष्टकम् सम्पूर्णम्।

॥ श्रीमहालक्ष्मीस्तोत्रम् ॥

ॐ श्रीं लक्ष्मीं धनधान्यप्रदां सौभाग्यदायिनीम्।

परमसौन्दर्ययुक्तां विष्णोः पद्मरश्मिभासिनीम्॥


भक्तप्रियाम् विष्णुपत्नीं च महामोहिनीं महादेवीं।

महालक्ष्मीं नमामि तां सर्वसंपदाप्रदायिनीम्॥


नारायणाङ्गसम्भूतां ब्रह्मशक्तिं सनातनीम्।

सौभाग्यसौन्दर्ययुतां महालक्ष्मीं  महादेवीं॥


आदिलक्ष्मीं धनलक्ष्मीं धान्यलक्ष्मीं नमाम्यहम्।

गजलक्ष्मीं सन्तानलक्ष्मीं वीरलक्ष्मीं च नमाम्यहम्॥


विजयलक्ष्मीं विद्यालक्ष्मीं वन्दे श्रीमहालक्ष्मीम्॥

सर्वसम्पत्प्रदां देवीं नमामि श्रीमहालक्ष्मीम्॥


भक्ताभीष्टप्रदां देवीं करुणामृतवर्षिणीम्।

सर्वमङ्गलदां नित्यां शरण्यां शुभकारिणीम्॥


करुणामृतवर्षिणीं देवीं भक्तवत्सलरूपिणीम्।

धर्मार्थकाममोक्षाणां दात्रीं वन्दे श्रीमहालक्ष्मीम्॥


भक्तवत्सलरूपां तां करुणासागरां कल्याणीम्।

सर्वमङ्गलदां देवीं सर्वलोकैक शुभकारिणीम्॥


ऐश्वर्यारोग्यसम्पन्नां शान्तिदां सुखदायिनीम्।

भक्तानुग्रहकर्त्रीं तां नमामि श्रीमहालक्ष्मीम्॥

॥ इति श्रीमहालक्ष्मीस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥

ईश्वर समीपस्थमहात्म्यविस्मरणम्।

(मुक्तछन्दः)

गङ्गातटे वसन्त्येते गङ्गां नावगच्छन्ति।

दूरदेशं समाश्रित्य पुण्यस्नानं तत्रैव कुर्वन्ति ॥


समीपस्थं महत् पुण्यं न दृश्यं भवति।

अभ्यासवशतो लोके गौरवं ह्रस्यति ॥


अवतारे स्वयं देवो यत्र लोके व्यवस्थितः।

तत्रापि मानवाः मोहात् तं न जानन्ति तत्त्वतः ॥


दूरस्थं यत् महत् मन्यन्ते आसन्नं तु तिरस्कृतम्।

एष धर्मः युगे युगे सत्यम् एव प्रतिष्ठितम् ॥


इति ईश्वरसमीपस्थमहात्म्यविस्मरणस्य तत्त्ववर्णनं सम्पूर्णम्।

★

बालगोपालेन ईश्वरलाभः

(मुक्तछन्दः)

मानवो धर्मं कर्म च न जानन्नपि गृहे स्थापयति बालगोपालम्।

चिन्तयन्ति ते,बालगोपालस्य सेवया एव  प्राप्स्यन्तीति परं पदं।


धर्मं वदति वारं वारं,ईश्वरप्राप्तौ प्रथमं शुद्धं मनोऽवश्यकम्।

निष्कामं कर्म,निष्कामो धर्मो,भक्तिर्भक्तसम्मानश्च  प्रयोजनम्॥

★

बालगोपालेन ईश्वरलाभः

(मुक्तछन्दः)

मानवोऽजानन् धर्मं कर्म च गृहे स्थापयति बालगोपालम्।

चिन्तयन्ति ते, बालगोपालस्य सेवया एव प्राप्स्यन्ति परं पदम्।


धर्मं वदति वारं वारम्, ईश्वरप्राप्तौ शुद्धं मनः प्रथमम् आवश्यकम्।

निष्कामं कर्म, निष्कामो धर्मः,भक्तिः भक्तसम्मानश्च परमं साधनम्॥

★

निराकार ब्रह्म-साकारब्रह्म साधना

अरूपं शान्तमदृश्यं, मनसोऽपि परं तत्त्वम्।

न रूपं न च नामास्ति, केवलं ब्रह्म नित्यम्॥ 


न दृश्येन्द्रियगोचरे, न तिष्ठति तत्र चित्तं।

चलति विषयमार्गेषु, छायास्वेव वारं वारं॥


कथं गृह्णात्यनन्तं, यः जानाति स्पर्शदृशा।

देहबद्धो हि जीवः, समीपं वाञ्छति सदा॥


तस्मात् सन्तो वदन्ति, सौम्यया वाचा पुनः।

रूपः सेतुर्भवेद् हृदि, भक्तेर्मार्गप्रदर्शकः॥


नामरूपे समारभ्य, चित्तं शान्तिं निगच्छति।

सेवया प्रेमयुक्त्या, तदेकत्वं प्रपद्यते॥ 


न केवलं शिलामात्रं, प्रतिमा भावसूचिका।

अरूपस्य प्रवेशाय, सा भवेदेव साधिका॥ 


रूपादारभ्य मार्गः, अरूपे परिणीयते।

भयसंशयविहीनः, आत्मा तत्रैव लीयते॥


तस्मात् रूपं समाश्रित्य, भावभक्तिं विवर्धय।

ततः शान्ते मनसि, ब्रह्मस्पर्शोऽनुभूयते॥

★

शून्यसाधना

(मुक्त छंद)


शून्ये शान्ते चित्तमिदं विलीयते,

मौनप्रकाशे स्वयमेव लीयते।

नास्ति स्वभावो न च कश्चिदाश्रयः,

शून्ये विलीयते स्वतत्त्वमिदं॥


यत्र स्वात्मप्रभा केवलमेव दीप्यते,

तत्र परमं हि तत्त्वं शून्यस्वरूपे॥


विमुक्तविकारं निरहं निरञ्जनं,

निर्लेपभावं विभाव्यते सततम्।

शून्यसाधनं विमुक्तविकारकं

साधकस्य कृते सर्वोत्तमम्॥ 

★

सत्यः

यः स्वयंसम्पूर्णः स्वयंसिद्धः स्वातन्त्र्येण स्थितः,

स एव परमात्मा परं ब्रह्म भगवान् हि सत्यम्॥

॥ सेवा महिमा स्तोत्रम् ॥

सेवा हि परमं प्रेम, सेवा हि परमं सख्यम्।

सेवा हि हरते पापं, सेवा हि हरते दुःखम्॥


सेवा हि परमं यज्ञः, सेवा हि परमं दानम्।

सेवा हि निःस्वार्थकर्म, सेवा हि परमो धर्मः॥


सेवा हि मुक्तिदायिनी, सेवा हि शान्तिदायिनी।

सेवा हि बन्धनमोचनी, सेवा हि मोक्षदायिनी॥


सेवा हि परमं प्रेम, सेवा हि परमं सख्यम्।

सेवा हि हरते पापं, सेवा हि हरते दुःखम्॥


सेवा हि परमं यज्ञः, सेवा हि परमं दानम्।

सेवा हि निःस्वार्थकर्म, सेवा हि परमो धर्मः॥


सेवा हि मुक्तिदायिनी, सेवा हि शान्तिदायिनी।

सेवा हि बन्धनमोचनी, सेवा हि मोक्षदायिनी॥

॥ इति सनातनधर्मस्य सेवा-माहात्म्यवर्णनं सम्पूर्णम् ॥

सत्यः

यः स्वयं-संपूर्णः स्वयं-सिद्धः स्वातन्त्र्येण स्थितः,

स एव परमात्मा पूर्ण-ब्रह्म स एव भगवान् हि सत्यम्॥

श्रीविष्णुचतुर्व्यूहप्रकृतिपरमात्मिकामन्त्रजपः॥

ॐ श्रीवासुदेवाय सङ्कर्षणाय प्रद्युम्नाय 

अनिरुद्धाय प्रकृत्यै परमात्मिकायै नमः।

पूर्णगुरुः
शास्त्रज्ञानसमायुक्तो ब्रह्मतत्त्वविशारदः ।
साधनयोगसमन्वितो ब्रह्मसाक्षात्कृतिदः ॥

शुद्धान्तःकरणोपेतो निर्मलो विगतकल्मषः।
एवंलक्षणसम्पन्नः स एव पूर्णगुरुः स्मृतः॥
★
गुरुपददूषणम्
(मुक्त छंद )
ब्रह्मज्ञानविहीनाश्च शास्त्रज्ञानविवर्जिताः ।
गुरवो भवन्ति क्षणाद् केवलं राजप्रसादात् ॥ 

एवंप्रकाराः गुरवो नाशयन्ति धर्मसमाजम् ।
तेषां ज्ञानोपदेशं च सदैवाहितकारकम् ॥
★
गुरुपददूषणम्
(मुक्त छंद )
ब्रह्मज्ञानविहीनाश्च शास्त्रज्ञानविवर्जिताः ।
गुरवो भवन्ति क्षणाद् केवलं राजप्रसादात् ॥

एवंप्रकाराः गुरवो नाशयन्ति धर्मसमाजम् ।
तेषां  ज्ञानोपदेशं च सदैव अहितकरम् ॥
 ब्रह्मतत्त्वं

ब्रह्मतत्त्वविहीनग्रन्थजीवगुरुवर्णनम्

(ब्रह्मतत्त्वमहिमा)

यस्य ग्रन्थे न विद्यते ब्रह्मतत्त्वं,

तत् शास्त्रं न भवति पूर्णसत्यम्॥


यो जीवः न जानाति ब्रह्मतत्त्वं,

स जीवः न जानाति पूर्णतत्त्वम्॥


यो जीवः न जानाति ब्रह्मतत्त्वम्,

स न गुरुः, न च पण्डितः 

— इति शास्त्रमतम्॥

यो जीवः न जानाति ब्रह्मतत्त्वम्,

रुद्धमेव भवति तस्य मोक्षद्वारम्॥

सनातनधर्मस्य भोजनाचारः


अन्नं ब्रह्मेति श्रुतिषु सनातनम्,भोजनं यज्ञरूपमुदाहृतम्॥

शुद्धे मनसि यत्र हि शुद्धमन्नम्,तत्रैव वसति परं ब्रह्म नित्यम्॥

अन्नं ब्रह्मेति श्रुतिषु सनातनम्,भोजनं यज्ञरूपमुदाहृतम्॥

शुद्धे मनसि यत्र हि शुद्धमन्नम्,तत्रैव वसति परं ब्रह्म नित्यम्॥


अथ सनातनधर्मस्य भोजननियमाः।


सनातनधर्मे मांसभोजनं पूर्णतया वर्जनीयम्।

अशुचि-दुर्गन्धयुक्तं भोजनं चापि वर्जनीयम्॥

भोजनात् पूर्वम् इष्टदेवस्य स्मरणं तदर्पणं च कार्यम्।

एषः सनातनधर्मोक्तः सत्यशाश्वतः भोजननियमः।

॥ इति सनातनधर्मस्य भोजनाचारवर्णनं सम्पूर्णम् ॥

★

यज्ञस्य धर्माधर्मविवेकः

(शुभाशुभयज्ञविचारः)

यज्ञः सत्पुरुषैः कार्यो लोककल्याणहेतवे ।

शुभार्थे क्रियमाणोऽयं धर्म इत्यभिधीयते ॥


लोभहिंसादिदोषेण यज्ञो यदि समाचर्यते ।

अधर्मरूपः स ज्ञेयः शास्त्रेषु परिगीयते ॥

★

यज्ञाग्निप्रज्वलनम्

यज्ञेऽग्निप्रज्वलनार्थं घृतमेव प्रदीयते ।

मन्त्रपूतेन विधिना तत्कर्म समाचर्यते ॥


नात्यर्थं घृतमुत्सृजेत् नायथाक्रमतोऽचरेत् ।

शुद्धेन मनसा कर्म धर्ममार्गे प्रशस्यते ॥

॥ श्रीजगन्नाथस्य चतुर्व्यूह-स्तवनम् ॥

शान्ताकारं शेषशयनं पद्मनाभं परमात्मनम्।

जगन्नाथं बलभद्रं च, प्रद्युम्नं च अनिरुद्धम्॥


चतुर्व्यूहरूपिणं देवं, नमामि परब्रह्म परम्।

नमामि तव पादपङ्कजं, शरण्यं भक्तवत्सलम्॥


भवबन्धविनाशाय भक्तानां परमं सुखम्।

नामस्मरणमात्रेण फलं प्रदातुं जनार्दनः॥


निर्मलसङ्काशं तेजस्वि, लोकातीतं निरञ्जनम्।

योगिध्येयं अनावृतं, स्वयंप्रभं सनातनम्॥


न मेऽस्ति शरणं नाथ, त्वदन्यः परमेश्वरः।

त्वत्पादाम्बुजं ध्यायन्, प्रविश्येन्मोक्षद्वारम्॥


श्रीहरिं नारायणं वन्दे, जगन्नाथं सनातनम्।

भक्तानामभयप्रदं, शरण्यं पुरुषोत्तमम्॥ 


बलभद्रं महाबलं, योगिनां ध्यानगोचरम्।

सर्वपापप्रशमनं, वन्दे श्रीबलभद्रम्॥


प्रद्युम्नं बुद्धिस्वरूपं तं, योगिध्येयं सनातनम्।

धर्मार्थकाममोक्षप्रदं, वन्दे भक्तवत्सलम्॥ 


अनिरुद्धं महाप्राज्ञं, विश्वनियन्त्रणकारणम्।

भक्तकल्पद्रुमं नित्यं, वन्दे विश्वसञ्चालकम्॥


चतुर्व्यूहस्वरूपं तं, परब्रह्म सनातनम्।

सदैव हृदि सन्निविष्टं, वन्दे सर्वेश्वरं हरिं परमम्॥

इति महाप्रभोः श्रीजगन्नाथस्य चतुर्व्यूहस्तवनं सम्पूर्णम्।

॥ पञ्चदेवतावन्दनम्॥

जगन्नाथ पदाम्भोजं शरण्यं भक्तवत्सलम् ।

भजन्ति ये मुदा नित्यं तरन्ति भवसागरम् ॥


बलभद्रं महावीर्यं प्रद्युम्नमतिसुन्दरम् ।

अनिरुद्धं च देवेशं वन्दे हृदयनन्दनम् ॥


जगदम्बामनाद्यां तां प्रकृतिं परमेश्वरीम् ।

यस्याः शक्त्या जगद्भाति सृष्टिस्थित्यन्तकारिणीम् ॥


पञ्चात्मानो महात्मानो नित्याः सनातनाः स्मृताः ।

तेजोदीप्तिप्रकाशेन भासयन्ति दिशो दश ॥


जगत् बन्धुः जगन्नाथः स्वेच्छया सृजति जगत् ।

पालयत्यखिलं विश्वं संहरत्यन्तकाले तत् ॥


सृष्टिस्थित्यन्तकर्तारं तं कारणानां परं प्रभुम् ।

भजामि भक्तिभावेन जगन्नाथं सनातनम् ॥


श्रीअनिरुद्धः-वर्णनम्।

जगन्नाथं बलभद्रं च प्रद्युम्नं च अनिरुद्धम्।

परमात्मिकां प्रकृतिं च सृष्टेः पञ्चदैवतानि प्रथमम्॥

शान्तं सौम्यं प्रसन्नवदनम्, अनन्तधैर्यं मधुरवचनम्।

अनन्तबुद्धिः अनन्तगुणम्, अनन्तत्यागं अल्पे सन्तुष्टम्।

स एव परमत्मनोऽंशः स्वयम्,स एव श्रीअनिरुद्धः स्वयम्।

जगन्नाथबलभद्रयोः अद्वैततत्त्वम्।

जगन्नाथबलभद्रौ तौ, एकदेहैकजीवनौ।

अभिन्नौ ह्येकतत्त्वौ तौ, नारायणस्वरूपिणौ॥


जगन्नाथो बलभद्रश्च, तयोरेकं हि तत्त्वम्।

जीवनं चैकमेवास्ति, हरिरेव परं पदम्॥


जगन्नाथबलभद्राभ्यां यदा मर्त्यावताराभ्याम्।

तदा लोके पुनः धर्मयुगं समागतम्॥


जगन्नाथं बलभद्रं च परब्रह्मादि-सनातनम्।

मुक्तिमोक्षप्रदं देवं दीनबन्धुं दीननाथम्॥


अच्युतं बलभद्रं च, जगन्नाथं जनार्दनम्।

युगे युगे प्रादुरासीत्, युगदोषविनाशकम्॥


जगन्नाथो बलभद्रश्च प्रद्युम्नोऽनिरुद्धः तथा।

परमात्मिका प्रकृतिश्च सृष्टेः पञ्चदैवताः स्मृताः॥


शान्त-सौम्य-प्रसन्न-वदनं परं ब्रह्म महाद्युतिम् ।

तमोऽरिं सर्व-पाप-घ्नं प्रणतोऽस्मि श्रीजगन्नाथम् ॥


शान्त-सौम्य-प्रसन्न-वदनं परं ब्रह्म महाद्युतिम् ।

तमोऽरिं सर्व-पाप-घ्नं प्रणतोऽस्मि  श्रीबलभद्रम् ॥


ॐ श्रीजगन्नाथाय नमः। ॐ श्रीबलभद्राय नमः॥  

भगवदवतारवर्णनम्

भगवतोऽवतारा बहुधा प्रकीर्तिताः,

धर्मसंस्थापनार्थं लोकेऽवतारिताः॥

तेषां तत्त्वरहस्यं गूढं न बोधितुम् सुलभं ,

भक्त्या तु दिव्यतत्त्वं हृदि स्फुरति नित्यम्॥


चतुर्व्यूहेषु रूपेषु वासुदेवः परः स्मृतः,

संकर्षणः प्रद्युम्नोऽनिरुद्धश्चांशावताराः स्मृताः॥

एते हि व्यूहभेदाः दिव्यरूपप्रकाशकाः,

भगवतः स्वरूपस्य भिन्नांशाः उद्भासकाः॥


तेषामप्यंशरूपाणि लोके विभान्ति नित्यम्,

तानि भगवतः शक्त्या विश्वं बिभ्रति सततम्॥

अन्ये तु गुणावतारा जगति विख्याताः,

सत्त्वादिगुणभेदेन रूपाणि विभ्रताः॥


तेषामपि स्वरूपाणि लोके विभान्ति हि,

लीलया भगवान् विश्वं नित्यं बिभर्ति हि॥

एवं बहुविधैरवतारैर्जगदानुग्रहैः सततम्,

भक्त्या ज्ञायते तत्त्वं तस्य दिव्यं निरन्तरम्॥

★

भगवत्प्रसन्नता

(मुक्तछन्दः)

यः भक्तः स्तौति भगवतः चतुर्व्यूहरूपम्,

तस्मै भगवान् भवति प्रसन्नः सदा अत्यन्तम्॥


यः भक्तः स्तौति पार्श्वदेवतानां समरूपम्,

तस्मै भगवान् भवति प्रसन्नः सदा सर्वाधिकम्॥


एतदेव हि परमं सत्यं नित्यम्,

सर्वयुगेषु सर्वकालेष्वपरिवर्तनीयम्॥

सर्वकालेष्वपरिवर्तनीयम्=सर्व+ कालेषु + अपरिवर्तनीयम्

★

अवतारागमन-प्रस्थानस्य गूढत्वम्।

जगन्नाथ एव स्वकं जानात्यवतारसमागतम्।

मर्त्यलोकात् प्रस्थानं तस्यैवास्ति सुबोधितम्॥


न ब्रह्मा न च वेदाश्च न देवासुरमानवाः।

केवलमनुमानेन महिमा तस्य अनुभव्यते॥

☆

हरिलीलारहस्यं

हरिः स्वलीलां जानाति, न जानाति हि संसारः।

अनुमानेन सर्वे तां, गायन्ति तस्य गुणगानम्॥


ब्रह्मापि न जानाति, न वेदाः, नापि देहिनः।

अनुमानेन सर्वे तां, गायन्ति तस्य गुणगानम्॥


योगिनोऽपि हि योगेन, चित्ते तां न विलोकयेत्।

मायावरणे स्थिते रूपे, तत्रालोकः कुतः पुनः॥

💓

ब्रह्मतत्त्वविवेकः

चतुर्व्यूह-शेषनागतत्त्वम्

अज्ञानिनः न जानन्ति ब्रह्मस्वरूपं श्रीबलभद्रम्।

श्रीशेषनागं बलभद्रनाम्ना कुर्वन्ति वर्णनम्॥


ते श्रीप्रद्युम्नं च श्रीअनिरुद्धं च न जानन्ति।

महाज्ञानी इति स्वयम् लोके प्रचारयन्ति॥


अज्ञानं ब्रह्मतत्त्वे, अज्ञानं सिद्धियोगशास्त्रे।

मिथ्याज्ञानं ते लोकेऽस्मिन् प्रचारयन्ति गुरुरूपेण॥


जगन्नाथः परमब्रह्म आदिदेवः सनातनः।

बलभद्रः तस्य अंशः, जगन्नाथप्राणरूपः॥


जगन्नाथबलभद्रप्रद्युम्नानिरुद्धसंयुतः।

एकस्मिन् देहे पूर्णब्रह्मैव साक्षात्॥


शेषनागः अनन्तदेवः बलभद्र अंशस्वरूपः।

विश्वभारधरणहारः आदिदेवः सनातनः॥

★

विज्ञत्वलक्षणम्

अज्ञः सदा चिन्तयति स्वकल्याणम्।

विज्ञः चिन्तयति संसारकल्याणम्॥


अज्ञानी करोति निजस्वार्थसाधनम्।

विज्ञानी करोति जगत्कल्याणम्॥

★

विज्ञत्वलक्षणम्

अज्ञः सदा चिन्तयति स्वकल्याणम्।

विज्ञः चिन्तयति संसारस्य कल्याणम्॥


अज्ञानी करोति निजस्वार्थसाधनम्।

विज्ञानी करोति जगत्कल्याणम्॥

☆

ज्ञानम्

न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते।

तत् स्वयं योगसंसिद्धः कालेनात्मनि विन्दति॥

न बाह्येषु प्रकाशेषु न शब्देषु न तर्केषु।

शुद्धे चित्ते स्थिते शान्ते ज्ञानं स्वयमेव भाति॥

योगयुक्तो यदा नित्यं स्वात्मन्येवावतिष्ठते।

तस्मै सत्यं स्वयं भाति कदाचन नान्यत्र॥

★

धर्मानुशासनम्

(अनुशासनम्)

अनुशासनं धर्मस्य मूलम्।

तस्य अभावे भवति मूलच्छेदनं।

भूमि प्रणाम-क्षमा याचन स्तोत्रम्।

(After waking up in the morning, chant this stotram)

नमस्ते धरित्री देवि, सौन्दर्य-स्नेह-मण्डिते।

विष्णुपत्नी नमस्तुभ्यं, पादस्पर्शं क्षमस्व मे॥


स्नेहमये जगन्माते, सर्वभूतनिवासिनि।

नमस्ते मातृभूमे, सर्वभूतपालिनि॥


त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितं, जीवनस्य परं धनम्।

त्वत्सेवायां सदा युक्ताः, सर्वभूतानि रक्षेम॥


नमस्ते धरित्री देवि, सौन्दर्य-स्नेह-मण्डिते।

विष्णुपत्नी नमस्तुभ्यं, पादस्पर्शं क्षमस्व मे॥


स्नेहमये जगन्माते, सर्वभूतनिवासिनि।

नमस्ते मातृभूमे, सर्वभूतपालिनि॥


त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितं, जीवनस्य परं धनम्।

त्वत्सेवायां सदा युक्ताः, सर्वभूतानि रक्षेम॥


नमस्ते धरित्री देवि, सौन्दर्य-स्नेह-मण्डिते।

विष्णुपत्नी नमस्तुभ्यं, पादस्पर्शं क्षमस्व मे॥

इति भूमि-प्रणाम-क्षमायाचन-स्तोत्रं सम्पूर्णम्।

★

धर्मानुशासनम्

(अनुशासनम्)

अनुशासनं धर्मस्य मूलम्।

तद्विना पतनं निश्चितम्।

★

ईश्वरस्य समदृष्टिः

ईश्वरस्य समीपे नास्ति कश्चित् भेदभेदता;

सर्वे जनाः तस्य समीपे समाना एव सदा।

☆

मानवेषु समदृष्टिः समभावश्च।

(मुक्त छंद )

कः ईश्वरः कः मनुष्यः इति विज्ञातुं दुष्करम्।

तस्मात् सर्वेषां प्रति स्नेहः सम्मान एव  कर्तव्यम्।

☆

मानवेषु समदृष्टिः समभावश्च।

(मुक्त छंद )

कः ईश्वरः कः मनुष्यः इति ज्ञातुं दुष्करम्।

तस्मात् सर्वेषां प्रति स्नेह-सम्मानमेव कर्तव्यम्।


सनातनब्रह्मतत्त्वम्

सर्वस्य जगतः कर्ता, जीवनस्य परं पदम्।

आनन्दस्यैकनिधिः सः, ब्रह्मतत्त्वं सनातनम्॥


सर्वभूतधारकः देवः, जगत् पोषयति नित्यम्।

निःशब्दकृपायुक्तः सः, सर्वं ददाति निरन्तरम्॥


यत्र सर्वे प्रवाहाः स्युः, लयं यान्ति निरन्तरम्।

रूपातीतं परं तत्त्वं, स्वप्नतुल्यं चराचरम्॥


यः जानाति स्वहृदये तत्त्वमेतत् सनातनम्।

स एव ज्ञानवान् लोके, पूर्णत्वं लभते ध्रुवम्॥

चतुर्व्यूह स्तुति॥

शान्ताकारं भुजगशयनं पद्मनाभं सुरेशम्।
विश्वाधारं परं देवं सर्वदुःखप्रणाशनम्॥

सर्वलोकनाथं देवं दयानिधिं नमाम्यहम्।
वन्दे विष्णुं भवभयहरं सर्वलोकैकनाथम्॥

शान्ताकारं जगन्नाथं बलभद्रं सहानुगम्।
प्रद्युम्नानिरुद्धयुक्तं नारायणमनामयम्॥

चतुर्व्यूहरूपिणं देवं नमामि परब्रह्म परम्।
नमामि तव पादपङ्कजम् शरण्यं भक्तवत्सलम्॥

शेषाङ्गशायिनं देवं महालक्ष्मीसमन्वितम्।
परमात्मानमीशानं प्रकृत्याः पतिमव्ययम्॥

सर्वभूतहितं शान्तं नित्यं सच्चिदानन्दरूपिणम्।
ध्यानमूलं जगद्गुरुं वन्दे देवम् सनातनम्॥


चतुर्व्यूहरूपिणं देवं नमामि परब्रह्म परम्।
नमामि तव पादपङ्कजं शरण्यं भक्तवत्सलम्॥

भवबन्धविनाशाय भक्तानां परमं सुखम्।
नामस्मरणमात्रेण फलं प्रदातुं जनार्दनः॥

निर्मलसङ्काशं तेजस्विनम् लोकातीतं निरञ्जनम्।
योगिध्येयं अनावृतं स्वयंप्रभं सनातनम्॥

न मेऽस्ति शरणं नाथ त्वत्तोऽन्यः परमेश्वरः।
त्वत्पादाम्बुजमाश्रित्य मोक्षमाप्नोति मानवः॥

★★

उत्तमा योनि: तथा ज्ञानप्राप्तिः

(मुक्तछन्दः)

यः आत्मा वारं वारम् उत्तमां योनिम् आप्नोति,

सः जीवनकाले उत्तमं गुरुं प्राप्नोति।। 

सः निश्चयेन ज्ञानवान् भवति।

☆

उत्तमा योनि: तथा ज्ञानप्राप्तिः

(मुक्तछन्दः)

यः आत्मा वारं वारं उत्तमां योनिं प्राप्नोति,

सः जीवन् एव उत्तमं गुरुम् प्राप्नोति।

सः निश्चयेन ज्ञानवान् भवति।

★★

श्रीजगन्नाथ-बलभद्र-शेषनागतत्त्ववर्णनम्

जगन्नाथः परमब्रह्म आदिदेवः सनातनः।

बलभद्रः तस्य अंशः, जगन्नाथप्राणरूपः॥


शेषनागः अनन्तदेवः बलभद्रांशस्वरूपः।

विश्वभारधरणहारः आदिदेवः सनातनः॥

★

श्रीजगन्नाथतत्त्वप्रकाशः

(मुक्तछन्दः)

एकः ब्रह्म महाप्रभुः श्रीजगन्नाथः जगदीश्वरः॥

सर्वाधिकारः तस्यैव, नान्यः कश्चित् ईश्वरः॥


मा कुरुत अन्यायं, मा कुरुत अनधिकारकर्म।

अनधिकारिणः सर्वे लभन्ते धर्मतः दण्डम्॥


अहङ्कारो न रोचते, न रोचते बलदर्पणम्।

विनयः प्रीतिकर्ता स्यात्, तदेव ईश्वराभिलषितम्॥


सर्वेश्वरं महाप्रभुं श्रीजगन्नाथं  भक्तवत्सलम्॥

स्वांशैः सह महाप्रभुः करोति जगतः सञ्चालनम्॥


भक्तानुग्रहकर्ता सः लीलया धृतवान् मनुष्यताम्।

लोकहितार्थमुद्दिश्य दर्शयति अद्भुतं चरितम्॥

★

भक्तवत्सलत्वम्

नाहं स्वतन्त्रः अत्र, भक्ताधीनः सदा ह्यहम्।

भक्तेषु मे स्थिता प्रीतिः, ते मे सदा प्राणसमाः ॥


अहम् अस्वतन्त्रः नित्यं, भक्तपराधीन एव च।

स्नेहबन्धेन बद्धोऽस्मि, प्रेम्णा परिकर्षितः॥


न मे स्वार्थः कदाचित् स्यात्, भक्तानां तु सुखं मम।

तेषां विनाशे दुःखं मे, तेषां हर्षे सुखं मम॥


यथा जननी पुत्रे स्वप्राणान् अपि अर्पयेत्।

तथाहं स्वात्मानं भक्तजनाय ददाम्यहम्॥

★

भक्तवत्सल्य-स्तोत्रम् (2)

नाहं स्वतन्त्र एवात्र, भक्ताधीनः सदा ह्यहम्।

भक्तेषु स्थिता मम प्रीति, ते मम प्राणसखा परमः॥


ये भक्ताः शरणं यान्ति, तेषां रक्षां करोम्यहम्।

नाहं जहामि तान् भक्तान्, मयि ते नित्यशरणम्॥

भगवत्कथाश्रवणस्य महिमा

(तीर्थातीतं भगवत्स्मरणम्)

अहं अज्ञानी मनसि आशां बिभ्र्यामि।

अहं सर्वाणि तीर्थानि भ्रमणेन द्रक्ष्यामि।

परन्तु भगवत्कृपया श्रवणेन ज्ञातम्।

केवलं भगवत्कथाश्रवणमननचिन्तने एव,

सर्वतत्त्व-तीर्थ-पुण्यज्ञानं विद्यमानम्।

एषः भक्तेभ्यः ददाति ऊर्ध्वमार्गम्।

एषः सनातनधर्मस्य सनातनमतम्॥

★

जगन्नाथस्य परीक्षा।

जगन्नाथस्य भक्तस्य परीक्षा अत्यद्भुतम्।

यस्य रहस्यं न जानाति विश्वं चराचरम्॥


जगन्नाथस्य परीक्षायां यः सिद्धः स तीर्थङ्करः।

अज्ञानिनां पापिनां च परिणामो भवति भयङ्करः॥

★

पापिनः चरितम्

(मुक्तछन्दः)

पापी जनः जीवनं आनन्देन रमते।

मृत्युं न बिभेति-“पुनरागमिष्यामि” इति मन्यते।

एवं चिन्तयन् सः लोके पुनः पुनरागच्छति,

पुनरपि सुखं भोक्तुम् इच्छति।

★

पापिनः चरितम्

(मुक्तछन्दः)

पापी जनः जीवनं आनन्देन रमते।

मृत्युं न बिभेति-“पुनरागमिष्यामि” इति मन्यते।

एवं चिन्तयन् सः लोके पुनः पुनरागच्छति,

पुनरपि सुखं भोक्तुमिच्छति।

★

भिक्षायाचनं

भिक्षायाचनं दानं न हि गृह्णीयात् कदाचन।

ऋणी हि भवति संसारे मानवः दानग्रहणेन॥

अन्त्य एव विकल्पोऽयं, न धर्म्यः स कदाचन।

स्वकर्मणा वर्तेतैव न याचनवृत्तया कदाचन॥

★

मायां मोहं दुःखं हरति ईश्वरतत्त्वम्।

[संसारसत्यदर्शनम्]

(मुक्तछन्दः)

चिकित्सकः न निवारयितुं शक्नोति मायां मोहं च दुःखम्।

केवलम् ईश्वरतत्त्वं निवारयितुं शक्नोति मायां मोहं च दुःखम्॥

केवलम् एतत् ईश्वरतत्त्वं संसारस्य एकमात्रं परमं सत्यम्।

यः जानाति एतत् ईश्वरतत्त्वं सः जानाति संसारस्य सत्यम्॥

यः जानाति संसारसत्यं स पश्यति निजानन्दरूपम्॥

★

संसारधर्मन्यायविचारः

(मुक्तछन्दः)

पितुः अपराधे मातुः दण्डनं महद् अहितकरम्।

पुत्रवधूकृते दोषे पुत्रस्य दोषारोपणम् अति अनिष्टकरम्।

गृहे गृहे, देशे देशे च युद्धविवादं अत्यन्तम् अनिष्टकरम्।

एकस्य दोषे दशजनदण्डनं कदापि न हितकरम्।

संसारस्य अस्मिन् क्लेशे न्यायशान्त्योः समर्थनं श्रेयस्करम्।

एषः सनातनधर्मस्य परमः शाश्वतः नित्यः नियमः।

धनार्जन–दानग्रहण–नीतिवचनम्

शृणुत भक्तजनाः एतत् सत्यं सनातनं वचनम्।

अकारणम् अप्रयोजने परधनग्रहणं न विधेयम्।


बुद्धि–विद्या–श्रमैरेव धनोपार्जनं कर्तव्यम्।

एष एव सनातनधर्मस्य सत्यः सनातननियमः।


अकारणम् अप्रयोजने दानग्रहणं न विधेयम्।

असमर्थतायां, धर्मसङ्कटे एव, दानग्रहणं समीचीनम्।

एष एव सनातनपरम्परायाः वास्तविकः सत्यनियमः॥


अथ दानग्रहणयोग्यता-विवेचनम्।  


सद्गुणैः शीलसम्पन्नो दरिद्रो दम्भवर्जितः।  

सत्चरित्रो अल्पेन सन्तुष्टः स एव ईश्वरभक्तः॥

एवं गुणसमायुक्तो सज्जनो नित्यं प्रशस्यते।

स दानग्रहणयोग्यः धर्मविद्भिः प्रकीर्त्यते॥


दुष्टाचारोऽलसो मूढो दम्भयुक्तोऽधमः स्मृतः।

अविद्वान् धर्मविमुखश्च सततं पापकर्मरतः॥


एवं गुणविहीनो यः स दानप्रतिग्रहेऽयोग्यः।

तस्मै दत्तं वृथा ज्ञेयं धर्मविद्भिः प्रकीर्तितम्॥


शृणुत भक्तजनाः, एतत् सत्यं सनातनं वचनम्।

अकारणम् अप्रयोजने परधनग्रहणं न विधेयम्।

💧

श्रीजगन्नाथ-पञ्चकम

(श्रीजगन्नाथ-पञ्चकं) 

१

निलाद्रिशिखरे रम्ये रत्नसिंहासनस्थितम् ।

दृष्ट्वा ये हृषिताः भक्ताः तं वन्दे जगन्नाथम् ॥


२

करुणासागरं नित्यं भक्तानां दुःखनाशकम् ।

नीलचक्रधरं देवं वन्दे श्रीजगदीश्वरम् ॥


३

दधाने कमलाक्षं तं विश्वरूपं विश्वेश्वरम्। 

अनाथनाथमीशानं वन्दे नीलाम्बुदप्रभम् ॥


४

यस्य नामस्मरणं शुद्धं सर्वपापविनाशनम् ।

यः पातयति मोक्षाय तं वन्दे पुरुषोत्तमम् ॥


५

मत्स्याननादिदेहेषु लीला यस्य प्रदर्शितम् ।

सर्वावतारनायक्यं वन्दे श्रीजगदीशरम् ॥

श्रीजगन्नाथभक्तिमाहात्म्यम्।


जगन्नाथार्चनं नित्यं दुष्करं परमं स्मृतम्।

अन्यदेवानां चित्तं स्वल्पसेवया प्रसन्नम्।


हरेर्भक्तजनाः सरलाः सदा दीनाः परिक्लिष्टकाः।

दीननिन्दिताः सन्ति ते, तेषां हृदि न हि दर्पाः॥


राज्यधनं न लभन्ति, तथापि हृष्यन्ति चेतसा।  

सर्वदा स्नेहमग्नाः सन्ति जगन्नाथसन्निधौ स्थिताः॥


राज्यलाभसमृद्ध्यादि लब्ध्वा मदान्धा भवन्ति।

स्वदातारं विस्मरन्ति, भक्ता भगवानं न विस्मरन्ति॥


जगन्नाथार्चनं नित्यं दुष्करं परमं स्मृतम्।

अन्यदेवानां चित्तं स्वल्पसेवया प्रसन्नम्।


हरेर्भक्तजनाः सरलाः सदा दीनाः परिक्लिष्टकाः।

दीननिन्दिताः सन्ति ते, तेषां हृदि न हि दर्पाः॥


राज्यधनं न लभन्ति, तथापि हृष्यन्ति चेतसा।  

सर्वदा स्नेहमग्नाः सन्ति जगन्नाथसन्निधौ स्थिताः॥


इति श्रीजगन्नाथभक्तिमाहात्म्यवर्णनं सम्पूर्णम्।

★

सनातनधर्मस्य प्रथमः सोपानः

(The First Step of Sanatana Dharma)

प्रथमं सत्पुरुषो भव, ततः सर्वकर्माण्याचर।

कामक्रोधलोभवर्जितः, दयामार्गे सदा स्थितः॥


हत्याहिंसाविनिर्मुक्तः, धर्ममार्गे दृढस्थितः।

लोकहिते सदा युक्तः, सत्ये नित्यं प्रतिष्ठितः॥


दयाशीलसमायुक्तः, न्यायमार्गे व्यवस्थितः।

एषः सनातनधर्मस्य, प्रथमः सोपानः स्मृतः॥

★

सनातनधर्मस्य द्वितीयः सोपानः

(The Second Step of Sanatana Dharma)

प्रथमं निष्कामकर्म स्यात्, द्वितीयं तत्त्वज्ञानार्जनम्।

तृतीयो भक्तियोगश्च, चतुर्थं आत्मप्रकाशकम्॥


कर्मयोगेन चित्तशुद्धिः, ज्ञानयोगेन ज्ञानार्जनम्।

भक्तियोगेन भक्तिप्राप्तिः, जीवहिते श्रेष्ठा गतिः॥


सर्वे मार्गाः लक्ष्यन्ते, लभ्यते मोक्षः स्यात्।

एषः सनातनधर्मस्य, द्वितीयः सोपानः स्मृतः॥


ॐ श्री जगन्नाथ स्तोत्रम् ॐ

॥ जगत्स्रष्टुः श्रीजगन्नाथस्य स्तुतिः ॥


यतः अनन्तशक्तिः,अनन्ताश्च जीवाः।

यतः निर्गुणात् अप्रमेयाः गुणाः।

यतः भाति सर्वं त्रिधा भेदभिन्नम्।

सदा तं जगन्नाथं नमामः भजामः॥


यतः च अविरासीद् जगत् सर्वम् एतत्।

ततो ब्रह्मा कमलासनः प्रादुरासीत।

ततः इन्द्रादयः देवसंघाः मनुष्याः।

सदा तं जगन्नाथं नमामः भजामः॥॥


यतः अग्निः वायुः भानुः भूः च भवः।

यतः सागरः जलं चन्द्रमाः व्योम।

यतः स्थावराः जङ्गमाः वृक्षसंघाः।

सदा तं जगन्नाथं नमामः भजामः॥॥


यतः दानवाः किन्नराः यक्षसंघाः।

यतः चारणाः पन्नगाः च व्योमगाः।

यतः पक्षिणः कीटाः यतः वीरुधः।

सदा तं जगन्नाथं नमामः भजामः॥॥


यतः बुद्धिः अज्ञाननाशः मुमुक्षुः।

यतः सम्पदः भक्तसन्तोषिकाः स्युः।

यतः विघ्ननाशः यतः कार्यसिद्धिः।

सदा तं जगन्नाथं नमामः भजामः॥


यतः पुत्रलाभः यतः वाञ्छितार्थः।

यतः अभक्तविघ्नाः च नानारूपाः।

यतः शोकमोहकामाः विनष्टाः।

सदा तं जगन्नाथं नमामः भजामः॥


यतः अनन्तशक्तिः, शेषरूपोऽभवत्।

धराधारणे,अनेकरूपेण प्रसिद्धः।

यतः अनेकधा स्वर्गलोकाः विचित्राः।

सदा तं जगन्नाथं नमामः भजामः॥


यस्मिन् सर्वाणि वेदवचांसि लीयन्ते।

यस्मिन् मनोबुद्धयः शान्तिमुपयान्ते।

परब्रह्मरूपं च चिदानन्दजातम्।

सदा तं जगन्नाथं नमामः भजामः॥


॥ इति श्रीजगन्नाथस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥


☆

श्रीविष्णु-नामावली-स्तोत्रम्।

विष्णुं महाविष्णुमजं जगन्नाथं जगत्प्रभुम् ।

वासुदेवं बलभद्रं प्रद्युम्नमनिरुद्धम् ॥ १ ॥


श्रीहरिं नारायणं देवं परब्रह्म परमात्मानम् ।

लक्ष्मीपतिं च सङ्कर्षणं वन्दे विष्णुं सनातनम् ॥ 

★

श्रीविष्णुबहुनामस्तोत्रम्।

विष्णुं महाविष्णुमजं जगन्नाथं जगत्प्रभुम् ।

वासुदेवं बलभद्रं प्रद्युम्नं चानिरुद्धम् ॥


अनन्तमनिरुद्धं च श्रीहरिं नारायणं विभुम् ।

परब्रह्म परमात्मानं लक्ष्मीपतिं रमापतिम् ॥


सङ्कर्षणं सच्चिदानन्दं पद्मनाभं पुरुषोत्तमम् ।

मुकुन्दं माधवं देवं केशवं गोविन्दमव्ययम् ॥


अच्युतं चानन्तरूपं च आदिपुरुषमादिदेवम् ।

सनातनं जनार्दनं च वेदात्मानं विश्वरूपम् ॥


💗

हरिभक्तः।

हरिभक्तो न कामयते अर्थम्, न कामयते उच्चपदम्

निष्कामप्रेमप्लावितनेत्रः हरिमयः तस्य प्राणः।


हरिभक्तो न कामयते पदवीं, न कामयते सम्मानम्।

निष्कामप्रेमप्लावितनेत्रः हरिमयः तस्य प्राणः।


न वादो न विवादोऽस्ति, एकान्तमेव तस्य प्रियम्।

न शिखा न तिलकं तस्य, हरिप्रेमैव तस्य बलम्।

★

अनन्तो हरिः, अनन्ता हरिकथा,

अनन्तानि शास्त्राणि॥

(मुक्त छंद )

अनन्तो हरिरव्यक्तो लीलाश्चास्यानन्ताः।

शास्त्राण्यप्यनन्तानि कथाश्चास्यानन्ताः॥ 


अनन्तोऽस्य गुणो दिव्यो नास्ति तस्य परिसीमना।

न कश्चिज्जानाति पूर्णं तस्य दिव्यं चरितं नराः॥


नादिर्न चान्तो यस्य प्रभोर्नित्यविभूतिषु।

अनन्तेऽस्मिन् हरेः कीर्तिः प्रवहत्येव मे चेतसि॥


निष्कामकर्मणा नित्यं निष्कामधर्मपालनात्।

लभ्यते स हरिः साक्षान्निष्कामभावनात्॥

☆

अनन्त-हरि-लीला-शास्त्रम्

अनन्तो हरिरव्यक्तो, लीलाश्चास्यानन्ताः।

शास्त्राण्यप्यनन्तानि, कथाश्चास्यानन्ताः॥


अनन्तोऽस्य गुणो दिव्यो, नास्ति तस्य परिसीमा।

न कश्चिज्जीवो वेत्ति पूर्णां तस्य महिमाम्॥


नादिर्न चान्तो यस्य, नास्ति तस्य परिमितता।

अनन्तेऽस्मिन् हरेः कीर्तिः प्रवहति मम चेतसा॥


निष्कामकर्मणा नित्यं, निष्कामधर्मपालनात्।

लभ्यते स हरिः साक्षान्निष्कामभावनया॥

★

शास्त्रलोकाचारः

(मुक्त छंद )

यस्य वस्तुनः शास्त्रे नास्ति विवरणम्।

सदाचारेण भवति तत् स्थानपूरणम्।

★

शास्त्रलोकाचारः

यस्य वस्तुनः शास्त्रे विवरणं नास्ति,

तस्य स्थानपूरणं सदाचारेण भवति। 

★

शास्त्रेषु पूर्णसत्यस्वरूपम्

[पूर्णसत्यस्य अन्वेषणम्]

(मुक्तछन्दः)

श्रीरामायणे न दृश्यते संपूर्णं सत्यं।

पुराणेष्वपि न विद्यते पूर्णं ज्ञानम्।

विविधकारणैः तानि सर्वाणि आच्छादयन्ति पूर्णसत्यम्॥

★

शास्त्रेषु पूर्णसत्यस्वरूपम्

[शास्त्रातीतं सत्यम्]

 (मुक्तछन्दः)

श्रीरामायणे न दृश्यते संपूर्णं सत्यं।

पुराणेष्वपि न विद्यते पूर्णं ज्ञानम्।

विविधकारणैः तानि सर्वाणि आच्छादयन्ति पूर्णसत्यस्वरूपम्॥

💓

ईश्वरस्य समीपे जीवप्रार्थना ।

(मुक्तछन्दः)

शक्तिप्रार्थना:

इत्थं शक्तिं प्रदेहि श्रीनाथ,

मा नः श्रद्धा क्षणमपि क्षीयताम्।

सत्पथे नय जीवनपन्थानं,

मा नः स्खलनं भवतु किञ्चन॥


 ज्ञानप्रार्थना:

अज्ञानतिमिरं पूर्णं नाशय,

ज्ञानदीपप्रभया विभासय।

पापमार्गात् सदा रक्ष नः,

कल्याणीं जीवनविधिं प्रयच्छ॥


 सद्भावप्रार्थना:

नास्तु वैरं कस्यचिदपि,

नास्तु प्रतिशोधभावना मनसि।

न चिन्तयेम वयं स्वलाभकम्,

सदा स्मरामः कृतमर्पणम्॥


 करुणाप्रार्थना:

आनन्दपुष्पाणि वयं वितराम,

सर्वेषां जीवनमेतु मधुवनम्।

करुणाजलधारया जगन्नाथ,

पावय सर्वं मनसः कोणकम्॥


लोकदुःखनिवारणप्रार्थना:


दुःखमयं सर्वतोऽयं जगत्,

त्रस्तमानसो जनः कम्पितः।

पापभारो वर्धते नित्यशः,

कथं धरा धृतवती प्रभो॥


ममताप्रार्थना:

ममतया भगवन् भारमेतं

उद्धर त्वं करुणासिन्धो।

मा लुप्यतां तव सृष्टिरियम्,

शान्तिर्लोके भवतु स्थिरा॥


आत्मशुद्धिप्रार्थना :


स्वकृतं फलमश्नुयाम वयं,

मृत्योरपि नः भयं मा अस्तु।

अतीतदुःखं न पुनर्भवेत्,

भविष्यत् कल्याणमयं कुरु नाथ॥


अन्तिम ध्रुवपदः

इत्थं शक्तिं प्रदेहि श्रीनाथ,

मा नः श्रद्धा क्षणमपि क्षीयताम्।

सत्पथे नय जीवनपन्थानं,

मा नः स्खलनं भवतु किञ्चन॥

★

ॐ अस्य श्रीविष्णु-शतनाम-स्तोत्रस्य ।

अनुष्टुप्छन्दः ।

श्रीमहाविष्णुः (श्रीजगन्नाथः) देवता ।

श्रीलक्ष्मीप्रसाद-सिद्ध्यर्थे जपे विनियोगः ॥

ऋषिः  श्रीजगन्नाथदासः (भगवद्भक्तः, जगन्नाथस्य सेवकः) ।

छन्दः अनुष्टुप् ।

देवता - श्रीमहाविष्णुरेव श्रीजगन्नाथः ॥

स्तोत्रम्


विष्णुः नारायणो देवो वासुदेवो महाबलः ।

महाविष्णुर्दामोदरः प्रद्युम्नोऽनिरुद्धकः ॥ १ ॥


हृषीकेशो महामायो माधवो गोविलोचनः ।

पुरुषोत्तम जनार्दनः पद्मनाभोऽच्युतोऽनघः ॥ २ ॥


अनन्तः शेषशायी च मधुसूदन ईश्वरः ।

त्रिविक्रमो वामनोऽपि केशवो नरसिंहकः ॥ ३ ॥


वराहो हयग्रीवश्च श्रीपतिः लक्ष्मीपतेः प्रभुः ।

जगन्नाथो रंगनाथो गिरिधारी मुकुन्दकः ॥ ४ ॥


अच्युतानन्द जगद्गुरुर्वेदात्मा योगनायकः ।

आदिदेवः सर्वेशोऽपि माधवप्रिय उच्यते ॥ ५ ॥


बलभद्रश्च विश्वेशो विश्वरूपोऽथ सांप्रतं ।

सत्यनारायणो देवः परब्रह्म सनातनः ॥ ६ ॥


सत्यव्रतः शरण्यश्च शरणागतवत्सलः ।

भक्तवत्सल हरिर्देवः कृष्णो रामेश्वरः प्रभुः ॥ ७ ॥


बलरामो महाशक्तिः श्यामसुन्दर एव च ।

चतुर्भुजोऽथ पीताम्बरः सुधर्शनधरः प्रभुः ॥ ८ ॥


शङ्खचक्रगदापद्मधरः श्रीवैष्णवेश्वरः ।

वैकुण्ठो जगतां नाथः सृष्टिकर्ता सनातनः ॥ ९ ॥


पालनकर्ता लोकानां संहारकर्ता हरिः प्रभुः ।

दयासिन्धुस्तथा चैव करुणानिधिरव्ययः ॥ १० ॥


कालेश्वरस्त्रिलोकनाथः परशुराम एव च ।

रामचन्द्रो जगन्नाथः कृष्णो द्वारकाधिपः ॥ ११ ॥


गोपालो मुरलीधारी मुरारी यदुनायकः ।

दयामयो ब्रह्मण्यश्च धर्मसंस्थापकः प्रभुः ॥ १२ ॥


कालियन्तक गोवर्धन-धारी यशोदानन्दनः ।

देवकीनन्दनो देवो वसुदेवानन्दनो हरिः ॥ १३ ॥


परमेश्वर उपेन्द्रोऽज्ञेयः सर्वगतः प्रभुः ।

अखिलेशो जगन्नाथः कालपुरुष एव च ॥ १४ ॥


ब्रह्मविद्यायज्ञरूपश्च विश्वात्मा जगतां प्रभुः ।

आदिकेशव श्रीधरश्च चक्रधारी सनातनः ॥ १५ ॥


नन्दकायुधधारी च भक्तानुकूल एव च ।

सर्वेशः शरणं नित्यं जगत्पालक ईश्वरः ॥ १६ ॥


नित्यः श्रीनिवासश्चानन्तवीर्योऽज एव च ।

श्रीमन्नारायणो देवो गोवर्धनगिरिधरः ॥ १७ ॥


💧

श्रीविष्णोः शताष्टकं नामस्तोत्रम्। 

ॐ श्री गुरुभ्यो नमः । हरिः ॐ ॥

ध्यानम्।

शान्तं शाश्वतमव्यक्तं नित्यं विष्णुमनाश्रितम् ।

अनन्तरूपमद्वैतं सर्वकारणकारणम् ॥

स्तोत्रारम्भः।

नमोऽस्तु नारायणाय विश्वस्याधारकारिणे ।

भक्ताभीष्टप्रदातारं वन्दे विष्णुं सनातने ॥

नाममाला

श्रीकृष्णः केशवः कान्तः पद्मनाभोऽगोपतिः प्रभुः ।

नारायणो मधुरिपुर्वैकुण्ठो मधुसूदनो मुदा ॥


गोविन्दो गोकुलेशश्च दामोदरः जनार्दनः ।

परं ज्योतिरच्युतो देवः पुरुषोत्तम ईश्वरः ॥


अनन्तः शङ्खपाणिश्च ब्रह्माण्डाधिपतिर्बलः ।

वरदः शार्ङ्गपाणिश्च जगन्नाथो जगद्गुरुः ॥


धर्माध्यक्षो वत्सलश्च शीलवान्भक्तवत्सलः ।

वसुदेवो हरिः सर्वात्मा हरिहारः सुसत्त्वलः ॥


सर्वज्ञः सर्वभूतात्मा प्रद्योतकः शुभाङ्गलः ।

गोपीजनवल्लभो नित्यं शान्तः परात्परः प्रभुः ॥


सुमेधाः सुगुणी धीरः ज्ञानधनः सर्वशक्तिमान् ।

सुरश्रेष्ठः पद्मनाभो हृषीकेशः प्रभोत्तमः ॥


दयानिधिर्विष्णुरीशः ब्रह्माम्बुधिमदायकः ।

विश्वसृष्टिकरो देवः शैलाध्यक्षो दयालयः ॥


अच्युतोऽथ सहस्रशीर्षा कपिलो गुरुरव्ययः ।

सर्वात्मा सर्वदेवेशो विष्णुः प्रभुरनन्तयः ॥


स्वयम्भूः शुभ ईशानो विश्वनाथः कृपासरः ।

सद्गुणप्रद ईशानो धर्मसंस्थापकः शुचिः ॥


योगी वेदोत्तमश्चैव भक्तवत्सल कल्याणदः ।

कृष्णः श्यामः मधुरो देवो भवमोहे च हितो हरिः ॥


कैलासनाथो नृहरिः वीर्यवान् शरणान्तरः ।

नित्यानन्दो निर्मलो व्योमगो विश्वनाथकः ॥


समर्थः शरणागतानां दाता भक्तमनोरमः ।

अर्जुनप्रियः पाण्डवात्मा जगन्नाथः परप्रभुः ॥


रामो धर्मप्रवर्ता वै सीतापतिः सदाश्रयः ।

भक्तवत्सलः सर्वकरो दैत्यानाशकरो हरिः ॥


भूतभव्यो भवेशानो सर्वलोकनिवासकः ।

सर्वभूतहितैषी नित्यं सद्गुरुः हरिरेव च ॥


सर्वज्ञः सर्वेश्वरश्च शरणागतवत्सलः ।

सत्यव्रती वचनप्रियः पद्मनाभो जगद्‌पतिः ॥


परमात्मा जगत्स्वामी शाश्वतो हरिरच्युतः ।

गोविन्दो हरिकृष्णश्च सुन्दरः सुधया युतः ॥


गोपीनाथो दामोदरः जीवनाधारसुन्दरः ।

सर्वभवविनाशकश्च शान्तः पद्मनाभहरिः ॥


वासुदेवः पुरुषोत्तमः सर्वप्राणप्रियः प्रभुः ।

अनन्तरूपः सत्प्रज्ञः श्रीहरिः स्मरणोचितः ॥


सच्चिदानन्ददेवेशः सर्वलोकनयोदयः ।

परमेशः शाश्वतो नित्यं भक्तवत्सल एव हि ॥


अनन्तविभुतिं धत्ते शरणागतहितैषिणः ।

विष्णुर्दयासागरः श्रीमान् पद्मनाभो जगद्गुरुः ॥


सुरप्रियः गोपीनाथो दामोदरः सुशीलवान् ।

हरिः सर्वकरो नित्यं भक्तपालनतत्परः ॥


हरिदत्तः प्रसन्नात्मा शरणागतविनाशकः ।

वासुदेवो सदानुरक्तश्च श्रीधरः सर्वशक्तिमान् ॥


चतुर्भुजः शार्ङ्गधारी सत्यवाक्यप्रकाशकः ।

विष्णुर्नमो नमस्तेऽस्तु जगन्मोहनमानदः ॥


प्रभाकरः सुरेशश्च लोकनाथो जनप्रभुः ।

श्रीहरिः श्रुतिपूज्यश्च शान्तः भक्तप्रियः सदा ॥


इति श्रीविष्णोः शताष्टकं नाम-स्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥

श्रीकल्कि अवतार स्तोत्रम्

ॐ उग्रं वीरं महाविष्णुं ज्वलन्तं सर्वतोमुखम्।
भीषणं भद्रं मृत्युमृत्युं कल्किरूपं नमाम्यहम्॥

ॐ उग्रं वीरं प्रलयविष्णुं ज्वलन्तं सर्वतोमुखम्।
भीषणं भद्रं मृत्युमृत्युं अनन्तरूपं नमाम्यहम्॥

ॐ उग्रं वीरं महाविष्णुं ज्वलन्तं सर्वतोमुखम्।
भीषणं भद्रं मृत्युमृत्युं कल्किरामं नमाम्यहम्॥

ॐ उग्रं वीरं अनन्तविष्णुं ज्वलन्तं सर्वतोमुखम्।
भीषणं भद्रं मृत्युमृत्युं कल्क्यनन्तं नमाम्यहम्॥

ॐ उग्रं वीरं धर्मपालं ज्वलन्तं सर्वतोमुखम्।
भीषणं भद्रं दुष्टसंहारं भक्तवत्सलं नमाम्यहम्॥

ॐ उग्रं वीरं विश्वनाथं तेजोराशिं सनातनम्।
भीषणं भद्रं लोकनाथं सर्वरक्षकम् नमाम्यहम्॥

श्री नारायणाष्टकम्॥

नमामीश्वरं सच्चिदानन्दरूपं,

परं ब्रह्म देवैर्वर्णनीयरूपम्।

तव लीला अनन्ता तव रूपमनन्तं,

न जानन्ति वेदाः न ब्रह्मादिदेवाः॥


नमो देवदेव अनन्तरूप,

प्रसीद प्रभो दुःखसिन्धौ निमग्नम्।

स्वलीलामृतानन्दकुण्डे निमग्नं,

मामुद्धर करुणासिन्धो त्वम्॥


इदं ते स्वरूपं नाथ बालं सुशोभं,

सदा मे मनस्येव विराजेत् नित्यम्॥

मुहुर्मुहुर्दृष्ट्या तवाधरशोभां,

विलोकयेयं मनो मे न याति तृप्तिम्॥


इदं ते मुखाम्भोजमत्यन्तशोभं,

स्निग्धैः कुन्तलैः शोभितं नाथ नित्यम्।

भक्तानां हृदिस्थं मनोज्ञं सुदिव्यं,

प्रेम्णा पुनः पुनर्वन्दे नाथ तुभ्यम्॥


कृपादृष्टिवृष्ट्या कृपां कुरु नाथ,

अनाथं सदाहं दयां त्वं प्रयच्छ।

न मोक्षं वृणेऽहं न चाप्यन्यकामं,

भवद्भक्तिमेवाहं वृणे प्रेमधाम॥


यथा पूर्वभक्तान् कृपया विमुक्तान्,

अकार्षीः प्रभो कृपानिधे मोक्षद॥

दयालो विभो त्वत्पदं मेऽस्तु नित्यं,

त्वद्भक्तियुक्तं मनो मेऽस्तु नित्यम्॥


नमो भगवते तेजसा भासमान,

यस्यान्तर्गतं विश्वमेतत् समस्तम्।

नमो ब्रह्मणे ते नमो विश्वरूपिन्,

नमोऽनन्तरूपाय देवाय तुभ्यम्॥


नमामीश्वरं सच्चिदानन्दरूपं,

परं ब्रह्म देवैर्वर्णनीयरूपम्।

नमो देवदेव अनन्तरूप,

प्रसीद प्रभो दुःखसिन्धौ निमग्नम्॥

★

सर्वेश्वर-स्तोत्रम्  


त्वमेव ईश्वरः परमेश्वरः त्वमेव,त्वमेव मार्गदर्शी सत्यमित्रं त्वमेव।

त्वमेव विद्या द्रविणं त्वमेव,त्वमेव बुद्धिः ज्ञानं त्वमेव॥


त्वमेव बाल्यं प्रबोधनं त्वमेव, त्वमेव तारुण्यबलं त्वमेव।

त्वमेव वृद्ध्यां शरणं त्वमेव, त्वमेव नित्यं मम देव देव॥


त्वमेव नयनं मम दीपकं त्वमेव, त्वमेव हृदयं च आत्मा त्वमेव।

त्वमेव दैन्यं करुणा त्वमेव, त्वमेव नित्यं मम देव देव॥


त्वमेव शान्तिः परमानन्द एव, त्वमेव सत्यं परमं त्वमेव।

त्वमेव जीवनं मरणं त्वमेव, त्वमेव नित्यं मम देव देव॥


त्वमेव ध्यानं जपपूजनं त्वमेव, त्वमेव देवो जगदीश्वरो त्वमेव,

त्वमेव  मुक्तिर्मम मोक्षदाता त्वमेव, त्वमेव नित्यं मम देव देव॥


फलशृत्तिः

यस्संप्रयत्नं पठते नरः श्रद्धया,

भक्त्या समन्वितमिदं स्तवं हृदि।

लभेत स सौख्यं परमं च कल्याणं,

सर्वेश्वरस्य प्रसादसिद्धिः॥

☆

चतुर्व्यूहस्तोत्रम् 

Hymn in Praise of the 

Four Form of the Supreme


सच्चिदानन्दं परब्रह्म परं, आद्यां शक्तिं परमेश्वरीम्।

वासुदेवं सङ्कर्षणं च, प्रद्युम्नं चानिरुद्धकम्॥



चतुर्व्यूहरूपिणं देवं, नमामि परब्रह्म परं।

नमामि तव पादपङ्कजं, शरण्यं भक्तवत्सलम्॥



भवबन्धविनाशनाय, भक्तानां परमं सुखम्।  

नामस्मरणमात्रेण, दातुं शक्तो जनार्दनः॥



निर्मलसङ्काशं तेजस्वि, लोकातीतं निरञ्जनम्।  

योगिध्येयं अनावृतं, स्वयंप्रभं सनातनम्॥



न मे अस्ति शरणं नाथ! त्वदन्यः परमेश्वरः।  

त्वत्पादाम्बुजं ध्यायन्, प्रविश्येते मोक्षद्वारम्॥



यं पठेन्मनुजः भक्त्या चतुर्व्यूहं मनोहरम्।

विमुक्तिः स्याद्भवाब्धेः स विष्णुलोकं प्राप्नुयात्॥ 

💧

गृहस्थवैष्णवानां कृते शान्तिमन्त्रः

॥ शान्तिः-मन्त्रः ॥

हे प्रभो वयं हि गृहिणो वैष्णवभावनान्विताः,

त्वां भक्त्या प्रतिपद्येम प्रेम्णा रहितजीविताः।

त्वद्भक्तिविरहः साक्षात् दुःसहः स्यात् त्वयि विना ।

त्वं नाथः परमैकः स्यान्, नान्यः दयालुभिः विना ॥


देव त्वं कुटुम्बमस्माकं मित्राण्यपि च पालय,

सर्वान् भक्तजनान् नित्यं स्वकृपावृष्टिभिः सदा।

विश्वासे दृढतां देहि शुद्धेनान्तःकरणेन,

शान्तिं देहि जनानां च भूयाद् शान्तिः सनातनम्॥

ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥

भक्तरक्षणं धर्मोपदेशः
(मुक्तछन्दः)
शृणुत भक्तजनाः, एतत् सनातनं वचनम्।
भक्तात्मनः विपदि तस्य सह कुरु अवस्थानम्।
सान्त्वनां प्रदेहि सदा, न त्यज एनं एकाकिनम्।
निन्दकदुष्टानां कुरु उचितं प्रत्युत्तरम्।
भक्तात्मनः विपदि तं मा त्यज कदाचन।
ब्रह्मादेशं मन्यस्व, तस्य सदा कुरु पालनम्॥
★
भक्तभगवतोः इह लीला
भक्तः सदा सहनशीलः सदा सामाजिकः।
भक्तरक्षकः भगवान् न भवति अशास्त्रिकः।

भक्तधर्मरक्षणार्थं करोति असुरसंहारम्।
भगवतः एतत् इह दैवकर्म सदा अनन्तम्॥
★
कलितत्त्ववर्णनम्
(मुक्तछन्दः)
न कलिः राक्षसो नापि नासुरः सत्ये कथ्यते।
यदा धर्मरक्षकः भगवान् तिरोभवति, न भयं विद्यते॥

तदा ब्रह्मासृष्टेषु भूतेषु स्वेच्छाचारो दुराचारः प्रवर्तन्ते।
भ्रष्टाचार-दुराचार-धर्मग्लानिः सा कलिः कथ्यते॥
★
कलि नाश तत्त्व
सात्त्विकं अन्नं गृहाण, सत्यं धारय, सत्त्वं धारय।
निष्कामं कर्म नित्यं आचर, सर्वं कर्म हरये अर्पय।

भ्रष्टाचारं स्वेच्छाचारं दुराचारं धर्मग्लानिं न धारय।
सदाचारं संयमाचारं सुचरितं धर्मपालनं संवर्धय।

धर्मं सर्वदा मनसि धारय, हरिं सर्वदा सञ्चिन्तय।
स्वं परिवारं प्रेम्णा पालय, तस्मिन् प्रेम्णि विस्तारय।

एतस्मिन् प्रेम्णि कलिः नश्यति, सत्यधर्मः प्रकाशते।
सदैव धर्मप्रेमस्नेहयुक्तं चित्तं धर्मपथे प्रवर्तते॥
★
धर्मपालनम्
सर्वे पृच्छन्ति मां धर्मं - "कुतः शिक्षितो भवान्?"
अहमुक्तवान् - यत्र यत्र दृष्टवानस्मि, तत्र तत्र शिक्षितोऽहम् ॥

रामोऽप्यागत्य कृतवान् कर्म, कृष्णोऽपि तदनु कृतवान् कर्म।
कर्तव्यकर्मविहीनस्य कथं स्यात् मम धर्मसाधनम्?

अथ धर्मपालनस्य अवहेलनम्

वृद्धावस्थायां भक्तिं करिष्यामीति चिन्तनम् अनुचितम्,
यस्मात् कश्चिन्न जानाति न भविष्यत्कालं न च मरणकालम् ॥

यः धर्मपालने ब्रह्मणि प्रकृतौ च करोत्यवहेलनाम्,
तस्य सर्वं क्रियाकर्म यागयज्ञश्च भवति  निष्फलम्।

यः धर्मपालने ब्राह्मणान् भक्तवृन्दं च करोत्यसम्मानम्,
जगन्नाथजनार्दनस्तस्य कदापि न भवति प्रसन्नः ॥
★★
 ★
भेदभावः
(देवभावः–मनुष्यभावः)
यः शास्त्रवाक्यैः जानाति परमं देवं श्रीजनार्दनम्।
शुद्धचित्तः पश्यति तस्मिन् दिव्यं तस्य सौरभम्॥
अज्ञात्वा तु परं तत्त्वं मनुष्यं मन्यते तम्।
दुर्गन्धं तत्र पश्यत्येषः न पश्यत्यन्यथा समम्॥
-----------------------------
पश्यत्येषः = पश्यति + एषः
पश्यत्यन्यथा = पश्यति + अन्यथा
★
सत्यस्य मौनम् 
(पृथिव्याः यथार्थता)
(मुक्तछन्दः)

न कश्चित् श्रोतुमिच्छति, न कश्चित् सत्यमिच्छति।
सर्वे वक्तुमिच्छन्ति, स्वकथां स्वनाम च॥

न कश्चित् श्रोतुमिच्छति, सर्वे मानगर्विताः।
स्वार्थे मग्नाः जनाः सर्वे, परवाक्यं न शृण्वन्ति॥

आपदि सम्प्राप्तायां तु, सत्यं ज्ञातुमिच्छन्ति।
पूर्वं तु न कश्चिदेव, कदाचन तत्त्वं वेत्ति॥

सर्वे यशःप्रचारेण, स्वनाम विस्तारयन्ति।
सत्यं तु नाङ्गीकुर्वन्ति, परवाक्यं न शृण्वन्ति॥

सत्यं तिष्ठति मौनेन, गर्वेणावृतचेतसाम्।
एषा लोके कठोरेव, पृथिव्याः यथार्थता॥

यः शुद्धात्मा स एवैतत्, जन्मनैव वेत्ति हि।
अन्ये मोहान्धचेतसः, न जानन्ति एव हि॥ 
★
संस्कृतज्ञानकाव्यम् - महिमा-तत्त्वम्

महिमा संस्कृतस्य-शब्दब्रह्मस्वरूपिणी।
धर्मशास्त्रस्य रक्षिणी सत्यस्य च प्रकाशिनी॥

तत्त्वं ब्रह्म पुनरुक्तं संस्कृतेऽनन्तसौष्ठवम्।
ध्वन्या सम्पूर्णकाव्येन हृदये शाश्वतं स्थितम्॥

काव्ये स्थितं ज्ञानमिदं न नश्यति कदाचन।
छन्दोबद्धं सुगमं स्मृतौ वहति मानवमानसम्॥

लेख्याभावेऽपि सततं वाणी पथेन गच्छति।
श्रुतिपरम्परया नित्यं तत्त्वदीपो न म्रियते॥

सन्धिना शब्दसंयोगोऽर्थानां सागरायते।
एकत्वेन प्रवहन्त्येव भावाः हृदि विराजन्ते॥

लयतालसमायुक्तं काव्यं हृदयं प्रविशति।
स्वररूपेण सम्पूर्णं ज्ञानं लोके प्रपद्यते॥

विनाशकालेऽपि यदा ग्रन्था भवन्ति नश्यन्ति।
स्मृतिरूपे मन्दिरे तु सत्यवाणी विराजते॥

जीवन्नादः शास्त्ररूपो धारयत्येव तत्त्वतः।
काव्यमेव हि साधनं ज्ञानरक्षणकारणम्॥

संस्कृतं श्रेष्ठभाषा सा सन्धियुक्ता सुसंहतिः।
स्वयंपूर्णा प्रकाशेन शब्दराशिः विराजते॥

हृदयाद् हृदयं याति सुलभं नित्यं ध्रुवम्।
धर्मशास्त्रस्य संरक्षणं सत्यस्य च प्रसारणम्॥
💓

श्रीनारायण आरती

ॐ नमो नारायणाय, जगदीश प्रभो दयामय ।
भक्तजनार्तिहर्तारं, वन्दे त्वां करुणामयम् ॥

त्वमेव माता च पिता, त्वमेव शरणं मम ।
त्वमेव परमं ब्रह्म, त्वमेव हृदि संस्थितं ॥

दुःखदारिद्र्यनाशाय, भवभीतिविनाशाय च ।
भक्तानां मंगलदाता, नमस्ते पुरुषोत्तम ॥

करुणासागर देवेश, मां पालय कृपामय ।
अज्ञानतिमिरं हत्वा, भक्तिं मे हृदि वर्धय ॥

पापविकारसंहारिन्, दीनबन्धो परमेश्वर ।
भक्तिसेवाप्रदः त्वं, रक्ष मां जगदीश्वर ॥

ॐ जय देव जगन्नाथ, जय विष्णो सनातन ।
क्षणेन हर मे क्लेशान्, नमामि त्वां जनार्दन ॥

★
The Path of Worship of the Form 
and the Formless God
The Path of the Form and the Formless Divine
(Free Verse)

The Formless-silent, vast, unseen,
Beyond all thought, where none has been.
No color there, no shape, no name,
A boundless, ever-equal flame.

The mind that clings to sound and sight
Finds not its hold in endless Light.
It wanders still, by senses led,
Through paths where fleeting shadows spread.

How shall one grasp the Infinite,
Who knows the world by touch and sight?
The embodied soul, in nature tied,
Seeks something near, not vast and wide.

Thus the saint spoke with gentle art-
“Let form be the bridge for the heart.”
In image pure, in name divine,
The restless mind begins to align.

Through eyes that see, and hands that serve,
Through love that flows with steady nerve,
The finite bows to the Supreme,
And wakes at last from transient dream.

The idol is not stone alone,
But a step toward the Unseen Throne.
From form to formless, path is made,
Where fear dissolves and doubts all fade.

So worship Him in form you know,
Let love within you deeply grow-
For through that form, with heart made still,
You touch the One beyond all will.
★
As One Sees, So God Appears

When God on earth in human form did stay,
Yet few could see His truth in mortal clay.
Some hearts awoke and knew His form divine,
And felt His presence radiant, pure, sublime.

By His own word, His glory stood revealed,
And faith in Him within their souls was sealed.
They bowed in love, their vision clear and bright,
And sensed His fragrance filled with sacred light.

But others saw a man of common birth,
And mocked His name, unaware of worth.
Their clouded minds, in ignorance confined,
Perceived no grace, no truth their hearts could find.

Thus lives this tale upon the earthly span-
God seen as God, or merely seen as man.
As is the heart, so is the sight we frame:
One finds the truth, another mocks the same.
श्री जगन्नाथाष्टकम्।
 

वैकुण्ठे विहरन् रसमय-भक्ति-गीत-तरङ्ग-लीलान्वितः।
मुरली-कल-गान-मधुर-मनोज्ञ-स्वरोद्गीत-लास्यरतः।
सुन्दर-सौरभ-तनुः करुणा-निधिः भक्त-वर-दान-प्रदः।
मम हृदये सदा स्थितः श्रीजगन्नाथः स्वामी नयनपथगामी भवतु मे ॥

वैकुण्ठे विराजन् कमल-सदृश-कान्ति-विभूषितः।
सर्व-देव-नमित-पदः सर्व-भक्त-हृदयान्तः स्थितः।
अखिल-जगत्-नाथोऽनन्तानन्द-सागरः।
मम हृदये सदा स्थितः श्रीजगन्नाथः स्वामी नयनपथगामी भवतु मे ॥


क्षीरार्णव-तरङ्ग-ललित-चन्द्र-कलाधर-सुन्दरः।
देव-नुत-पद-पङ्कज-रजो-राजित-भास्करः।
नारायणो भक्त-वर-दः मुरली-रव-मोहितः।
मम हृदये सदा स्थितः श्रीजगन्नाथः स्वामी नयनपथगामी भवतु मे ॥


गोलोक-सरोरुह-जल-तरल-लोचन-दीप्तिमान्।
लक्ष्मी-सहित-रस-रङ्ग-लीला-शालिन् सनातनः।
भक्त-जन-मानस-चन्द्रः त्रिभुवन-तमो-हरः।
मम हृदये सदा स्थितः श्रीजगन्नाथः स्वामी नयनपथगामी भवतु मे ॥

वैकुण्ठ-विहारी, नरक-भय-हारी, सुर-पालक ईश्वरः।
गोलोक-नट-वर-किशोर-रूप-लावण्य-सुन्दरः।
सर्व-जन-प्रियः, कृपामय-हृदयः सुखदः सर्वेश्वरः।
मम हृदये सदा स्थितः श्रीजगन्नाथः स्वामी नयनपथगामी भवतु मे ॥


सागर-माधवः क्षीरार्णव-शयनः श्रीहरि-रूपः।
गोलोक-भक्त-जन-रस-प्रवाह-वितरण-निश्नातः।
प्रेमानन्द-निधिः सर्व-देव-मुनि-मानितः श्री जगन्नाथः।
मम हृदये सदा स्थितः श्रीजगन्नाथः स्वामी नयनपथगामी भवतु मे ॥


गोलोक-कान्तः प्रेमरसामृत-वारिधिः अनन्तः।
वैकुण्ठ-भूषणो हरिः क्षीर-सिन्धोः प्रकाशकः।
भक्त-जन-जन्म-सफलः अनन्त-कृपामयः।
मम हृदये सदा स्थितः श्रीजगन्नाथः स्वामी नयनपथगामी भवतु मे ॥


सर्व-लोक-नाथः भक्त-प्रियः दीनजन-शरण्यः।
गोलोक-वैकुण्ठ-मणि-भास्वर-विग्रह-माधवः।
मम जीवनस्य गतिःनित्य-आनन्द-रूप-देवः।
मम हृदये सदा स्थितः श्रीजगन्नाथः स्वामी नयनपथगामी भवतु मे ॥

इति श्री जगन्नाथाष्टकम् सम्पूर्णम्।

💓
Unity of the Divine

By different names, the One is called,
Through varied paths, yet One for all.
In Krishna’s flute, the cosmos sings,
In Allah’s will, creation springs.

In Krishna, love and Lila shine,
In God, grace and truth divine.
Different tongues, yet truth the same,
One eternal, many a name.

Balabhadra stands in strength and light,
Guiding souls on paths of right.
In Jesus Christ’s sacrifice we see
Love, compassion, and humility.

Paths are many, the goal is One,
Like countless rays from a single sun.
Let not division cloud the sight-
All seek the same eternal Light.
★
True Knowledge
God is Creator of all that is,
The source of life, of cosmic bliss.

God is Sustainer of all that lives,
A silent grace that ever gives.

God is the One where all streams end,
Beyond all forms and fleeting dreams.

To know this truth deep in the soul
Is true knowledge, makes one whole.

★
The Purity of True Knowledge

God said: no treasure shines so bright,
As knowledge pure, the soul’s true light.
When yogis pure in heart attain,
Truth is revealed by God again.

No flame so pure, no vision clear,
Dispels the night of doubt and fear.
It fills the heart with inner light,
A truth long veiled now comes to light.

Not gained by words nor fleeting art,
Nor born where restless passions start.
But in the depths of tranquil will,
It dawns when mind and breath are still.

One who walks the inward way,
Where mind and thought in silent purity stay.
In yoga deep, with spirit aligned,
Finds living truth within the mind.

When self and God no more divide,
And ego’s fleeting shadows slide,
Then knowledge pure begins to rise,
A living truth the soul realizes.

No outer proof is needed then,
Nor borrowed thoughts of other men.
For one who dwells in union true,
Sees all sustained by One, in sacred view.
---------------------------------
One-Line Essence of this Poem:
True knowledge does not arise from
the outer world, but from inner
purity and the stillness of the soul;
it is revealed by God.
नामतत्त्वदृष्ट्या देवतत्त्वस्य अन्यतत्त्वानां च
 दार्शनिकं विवेचनम्।

शृणुत, भक्तजनाः, एतत् सत्यं सनातनवचनम्।
कथं कुर्यामः देवीदेवतानां लक्षणानाम् अनुमानम्?

परब्रह्मप्रदत्तानां नाम्नाम् उत्तमेन विश्लेषणेन।
ज्ञायते नित्यलोकस्य तत्त्वमाहात्म्यं स्पष्टरूपेण॥

शृणुत, भक्तजनाः, एतत् सत्यं सनातनवचनम्।
कथं कुर्यामः देवीदेवतानां लक्षणानाम् अनुमानम्?

परब्रह्मप्रदत्तानां नाम्नाम् उत्तमेन विश्लेषणेन।
ज्ञायते नित्यलोकस्य तत्त्वमाहात्म्यं स्पष्टरूपेण॥

एतत् सनातनधर्मस्य सर्वविदितं सामान्यज्ञानम्।
युगे युगे देशे देशे सर्वत्र नित्यरूपेण विद्यमानम्॥

तथान्यलोकदेवानां प्रदत्तानां नाम्नाम् उत्तमेन विश्लेषणेन।
ज्ञायते तल्लोकस्यापि तत्त्वमाहात्म्यं यथार्थरूपेण॥

एतत् सनातनधर्मस्य सर्वविदितं सामान्यज्ञानम्।
युगे युगे देशे देशे सर्वत्र नित्यरूपेण विद्यमानम्॥

एतत् सनातनधर्मस्य सर्वविदितं सामान्यज्ञानम्।
युगे युगे देशे देशे सर्वत्र नित्यरूपेण विद्यमानम्॥

जीवेश्वरतत्त्ववर्णनम् 

जीवो हि देवांशकलाऽतिसूक्ष्मः,
दीपांशुवद् दिव्यस्वरूपभूतः।
तत्सदृशोऽन्तः प्रतिभाति नित्यम्,
ईशप्रकाशप्रतिबिम्बभावात्॥

ईशस्तु पूर्णोऽनवधिः स्वभावात्,
ज्ञानैश्वर्यबलानन्दनिधिः साक्षात्।
जीवे तु तान्यल्पपरिमितानि,
मात्रावशात् स्वल्पतया स्थितानि॥

ईशेन सृष्टं सकलं जगदेतत्,
विश्वविधानं लीलामयं च।
तस्मिन्स्थितो नित्यजीवोऽपि सदा
कर्मपाशैः परिवर्ततेऽसौ सदा॥

ईशः स्वभावात् हि वेत्ति सर्वं
स्वं च जगच्चैव यथार्थरूपम्॥
जीवस्तु मोहावरणेन बद्धः,
स्वात्मानमेव न वेत्ति सम्यक्॥

अविद्यया बद्ध इहैव जीवः,
संसारपाशैः परितो निवेशितः।
ईशस्तु नित्यं विमलस्वरूपः,
नित्यमुक्तः स्वयमेव दीप्तः॥

नैक्यं परं नापि च भेदपूर्णं,
सख्यं तयोः शाश्वतलीलयैव।
ईशः स नाथः करुणानिधानः,
जीवस्तु तस्मिन् सदा शरणागतः॥

इति जीवेश्वरतत्त्ववर्णनं सम्पूर्णम्।


आत्मशुद्धेर्लक्षणम्- चित्तशुद्धिसाधनम्

चित्ते दृश्यते गद्गदभावः,प्रेमाश्रुभिः प्लावितं नयनम्।
हिच्काभिः सहितं रुदनम्,एतानि आत्मशुद्धेर्लक्षणम्॥

स्नानं दानं ध्यानं च, शुद्धं भोजनपानकम्।
जपस्तपः निष्कामकर्म, संस्कारस्य च पालनम्॥

श्रवणं कीर्तनं विष्णोः, स्मरणं च पदाम्बुजम्।
सेवनं पूजनं दास्यं, सख्यमात्मनिवेदनम्॥

निष्कामधर्मस्य नित्यपालनं, भगवतो नित्यमननम्।
एतेषां नियमिताभ्यासात्, चित्तशुद्धिर्भवेद् ध्रुवम्॥
★

भक्तलक्षणवर्णन

सदा सर्वत्र ईश्वरस्य दर्शनं, भक्तेः परं लक्षणम्।
परदुःखे दुःखितो भक्तः, परसुखे च सुखान्वितः॥

शुद्धाचारा दयापूर्णः, मितभाषी जितेन्द्रियः।
निन्दां न कुरुते कस्यचित्, सर्वेषां सत्यप्रियः ॥

सत्यप्रियः क्षमाशीलः, समदृष्टिः सुखदुःखयोः।
लोभमोहविनिर्मुक्तः, स भक्तः परमः स्मृतः॥

ईश्वरार्पितसर्वकर्मा, फलसङ्गविवर्जितः।
फलत्यागसमायुक्तः, सन्तुष्टः सततं स्थितः॥

नाहंकारं न मदं धत्ते, स्नेहं सर्वेषु विन्दति।
सर्वासक्तिविनिर्मुक्तः, विष्णुभक्तः विराजति॥

श्रवणं कीर्तनं विष्णोः, स्मरणं च पदाम्बुजम्।
सेवनं पूजनं दास्यं, सख्यमात्मनिवेदनम्॥

एवं लक्षणसंपन्नः, स भक्तो मुक्तिभाजनः।
न भयं तस्य संसारात्, स एव मे प्रियजनः॥
कल्कि धर्मसेना गीत।
चल रे, चल रे, चल।
चल रे, चल रे, चल।
चल रे, चल रे, चल।

पूर्व गगने देख शतदल,
निम्ने अशान्त धरणीतल।
परमब्रह्म की धर्मसेना,
चल रे, चल रे, चल।

पूर्व गगने शंखनाद, निम्ने शत्रु-दल।
कल्कि-राम की कल्कि-सेना,
चल रे, चल रे, चल।
शान्ति मन्त्र।

ॐ सर्वं शान्तं भवतु।

भगवान् शान्तो भवतु, तस्य मनसि शान्तिर्भवतु।
प्रकृतिः शान्ता भवतु, तस्या हृदये शान्तिर्भवतु।

भगवता सृष्टानि सर्वाणि भूतानि शान्तानि भवन्तु।
सर्वेषां जीवानां मनसि शान्तिर्भवतु।
सर्वे जीवाः सुखिनो भवन्तु।

सर्वे ग्रहाः शान्ता भवन्तु। सर्वाणि नक्षत्राणि शान्तानि भवन्तु।
आकाशं शान्तं भवतु। वायुः शान्तो भवतु।
दिशः सर्वाः शान्ताः भवन्तु। सर्वत्र शान्तिः विराजिता भवतु।

मनः शान्तं भवतु। बुद्धिः शान्ता भवतु।
पञ्चमहाभूतानि शान्तानि भवन्तु।
दशेन्द्रियाणि शान्तानि भवन्तु।
पञ्चतन्मात्राणि शान्तानि भवन्तु।

सर्वेषां हृदये शान्तिर्भवतु। सर्वेषां मनसि शान्तिर्भवतु।
सर्वेषां जीवने शान्तिर्भवतु। सर्वेषु लोकेषु शान्तिर्भवतु।
सर्वत्र शान्तिः विराजिता भवतु।

ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः। ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः। 
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः। ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः।
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः॥
॥ श्री ब्रह्मणे च प्रकृतिशक्तिभ्यो नमः ॥

श्रीजगन्नाथाय नमः। श्रीबलभद्राय नमः।
श्रीप्रद्युम्नाय नमः। श्रीअनिरुद्धाय नमः।
श्रीप्राकृत्यै नमः। श्रीमहालक्ष्म्यै नमः।
श्रीयोगमायायै नमः। श्रीदेव्यै नमः।
श्रीज्ञानाय नमः। श्रीविद्यायै नमः।
श्रीपरब्रह्मणे नमः। सर्वब्रह्मणे नमः।
श्रीलक्ष्म्यै नमः। सर्वमातृशक्तये नमः॥

“Let us conclude by listening to this
 profound and sacred mantra.”
महामन्त्रः — श्रीविष्णुचतुर्व्यूहपरमात्मिकमन्त्रजपः॥
ॐ श्रीवासुदेवाय सङ्कर्षणाय प्रद्युम्नाय अनिरुद्धाय प्रकृत्यै परमात्मिकायै नमः।
ॐ श्रीवासुदेवाय सङ्कर्षणाय प्रद्युम्नाय अनिरुद्धाय प्रकृत्यै परमात्मिकायै नमः।
ॐ श्रीवासुदेवाय सङ्कर्षणाय प्रद्युम्नाय अनिरुद्धाय प्रकृत्यै परमात्मिकायै नमः।
ॐ श्रीवासुदेवाय सङ्कर्षणाय प्रद्युम्नाय अनिरुद्धाय प्रकृत्यै परमात्मिकायै नमः।
ॐ श्रीवासुदेवाय सङ्कर्षणाय प्रद्युम्नाय अनिरुद्धाय प्रकृत्यै परमात्मिकायै नमः।
ॐ श्रीवासुदेवाय सङ्कर्षणाय प्रद्युम्नाय अनिरुद्धाय प्रकृत्यै परमात्मिकायै नमः।
ॐ श्रीवासुदेवाय सङ्कर्षणाय प्रद्युम्नाय अनिरुद्धाय प्रकृत्यै परमात्मिकायै नमः।
ॐ श्रीवासुदेवाय सङ्कर्षणाय प्रद्युम्नाय अनिरुद्धाय प्रकृत्यै परमात्मिकायै नमः।
ॐ श्रीवासुदेवाय सङ्कर्षणाय प्रद्युम्नाय अनिरुद्धाय प्रकृत्यै परमात्मिकायै नमः।
ॐ श्रीवासुदेवाय सङ्कर्षणाय प्रद्युम्नाय अनिरुद्धाय प्रकृत्यै परमात्मिकायै नमः।
ॐ श्रीवासुदेवाय सङ्कर्षणाय प्रद्युम्नाय अनिरुद्धाय प्रकृत्यै परमात्मिकायै नमः।

Popular posts from this blog

Who is God? How to reach God? The Love of God, Hymn of God.

Brahman (ब्रह्म), Brahma-jnana, Ekaksara Mantra, Anekaksara Mantra, Siddha Mantra, Mantra Siddhi, Gayatri ,Savitri, Sarasvati, Saptanga and Astanga Yoga,Brahma-guna and Brahma-kriya.

Sanatana Dharma- Eternal religion - Bhagavata Dharma: Understanding Ultimate Truth Beyond Texts